DPU Incoterms คืออะไร ใครรับผิดชอบการขนถ่ายสินค้าที่ปลายทาง

ในบรรดา Incoterms ทั้ง 11 ข้อ DPU มีจุดที่ต่างออกไปอย่างชัดเจนหนึ่งจุด คือเป็นเงื่อนไขเดียวที่กำหนดให้การขนถ่ายสินค้าลงเชิงกายภาพเป็นภาระของผู้ขายโดยตรง Incoterm อื่นที่ครอบคลุมการส่งมอบไปยังสถานที่ที่ระบุ เช่น DAP กำหนดให้ผู้ขายส่งมอบสินค้าพร้อมสำหรับการขนถ่าย โดยยังอยู่บนรถบรรทุก เรือ หรือตู้รถไฟที่มาถึง แล้วให้ผู้ซื้อรับช่วงต่อจากจุดนั้น แต่ DPU ก้าวไปอีกขั้นหนึ่ง

ความแตกต่างจุดเดียวนี้ส่งผลจริงต่อทั้งสองฝ่ายในการค้า ตั้งแต่ฝ่ายใดต้องมีอุปกรณ์ขนถ่ายที่ปลายทาง ไปจนถึงจุดที่ความเสี่ยงต่อการสูญหายหรือเสียหายโอนจากผู้ขายไปยังผู้ซื้ออย่างชัดเจน การเข้าใจ DPU ให้ดีจึงหมายถึงการเข้าใจไม่เพียงแค่ว่าเงื่อนไขนี้กำหนดอะไร แต่รวมถึงว่าเทียบกับสองเงื่อนไขที่มักถูกสับสนด้วยอย่าง DAP และ DDP อย่างไร

DPU คืออะไร และอยู่ตรงไหนในกลุ่ม Incoterms

DPU ย่อมาจาก Delivered at Place Unloaded ภายใต้กฎ Incoterms® 2020 DPU จัดอยู่ในกลุ่มเงื่อนไขที่ใช้ได้กับการขนส่งทุกรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นทางเรือ ทางอากาศ ทางถนน ทางรถไฟ หรือแบบผสมผสาน และระบุสถานที่เฉพาะเจาะจงเป็นจุดที่ภาระของผู้ขายสิ้นสุดลง สถานที่ที่ระบุนั้นสามารถเป็นเกือบทุกที่ที่ทั้งสองฝ่ายตกลงกัน ไม่ว่าจะเป็นเทอร์มินัลท่าเรือ ลานตู้คอนเทนเนอร์ภายในประเทศ ลานรถไฟ หรือแม้แต่โรงงานหรือคลังสินค้าของผู้ซื้อเอง

DPU เป็นเงื่อนไขที่เพิ่มเข้ามาค่อนข้างใหม่ในชุดกฎ Incoterms ปัจจุบัน โดยเข้ามาแทนที่เงื่อนไขที่เรียกว่า DAT (Delivered at Terminal) ซึ่งมีอยู่ในฉบับก่อนหน้า การเปลี่ยนมาเป็น DPU ขยายขอบเขตของสถานที่ที่ระบุให้กว้างขึ้น ไม่จำกัดอยู่แค่ "เทอร์มินัล" ในความหมายแคบอีกต่อไป ขณะที่ยังคงภาระหลักไว้เหมือนเดิม คือผู้ขายต้องส่งมอบสินค้าไปยังสถานที่นั้นและขนถ่ายลง ณ ที่นั้น

ในบรรดา Incoterms ทั้ง 11 ข้อ DPU อยู่ในกลุ่มเดียวกับ EXW, FCA, DAP และ DDP ซึ่งเป็นเงื่อนไขที่ใช้ได้กับการขนส่งทุกรูปแบบ ต่างจากกลุ่มเงื่อนไข FAS, FOB, CFR และ CIF ที่ใช้ได้เฉพาะการขนส่งทางเรือและทางน้ำภายในประเทศเท่านั้น ความแตกต่างนี้สำคัญเมื่อต้องเลือกเงื่อนไขสำหรับสินค้าที่ขนส่งแบบผสมผสานหลายรูปแบบ เช่น ตู้คอนเทนเนอร์ที่ขนส่งด้วยรถบรรทุกไปยังท่าเรือ จากนั้นขึ้นเรือ แล้วขนส่งด้วยรถบรรทุกอีกครั้งไปยังปลายทางภายในประเทศ DPU สามารถระบุจุดปลายทางภายในประเทศนั้นได้โดยตรงในฐานะสถานที่ปลายทาง ครอบคลุมเส้นทางแบบผสมผสานทั้งหมดภายใต้เงื่อนไขเดียว

ภาระของผู้ขายภายใต้ DPU

ภายใต้ DPU ความรับผิดชอบของผู้ขายเริ่มตั้งแต่ต้นทาง ผ่านการดำเนินพิธีการศุลกากรขาออก การจัดการและชำระค่าขนส่งหลัก จนถึงการขนถ่ายสินค้าลง ณ สถานที่ปลายทางที่ระบุ ส่วนสุดท้ายนี้คือลักษณะเด่นที่กำหนด DPU คือผู้ขายรับความเสี่ยงและต้นทุนของการนำสินค้าลงจากรถบรรทุก ออกจากตู้คอนเทนเนอร์ หรือลงจากเรือ ณ สถานที่ที่ตกลงกัน ก่อนที่ความรับผิดชอบจะโอนไปยังผู้ซื้อ

ในทางปฏิบัติ นี่หมายความว่าผู้ขายต้องมีความสามารถเชิงกายภาพในการขนถ่ายที่ปลายทาง หรือมีการจัดเตรียมที่เชื่อถือได้กับฝ่ายในพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นผู้ดำเนินการเทอร์มินัล บริษัทรถบรรทุก หรือคลังสินค้า ที่สามารถดำเนินการแทนผู้ขายได้ เพราะผู้ขายรับความเสี่ยงตลอดขั้นตอนนี้ ความเสียหายหรือการสูญหายที่เกิดขึ้นระหว่างการขนถ่ายจึงเป็นปัญหาที่ผู้ขายต้องรับผิดชอบแก้ไข ไม่ใช่ผู้ซื้อ ซึ่งเป็นการแบ่งความเสี่ยงที่ต่างออกไปอย่างมีนัยสำคัญ เมื่อเทียบกับเงื่อนไขที่ผู้ซื้อรับช่วงต่อก่อนเริ่มการขนถ่าย

ภาระของผู้ซื้อภายใต้ DPU

เมื่อสินค้าถูกขนถ่ายลง ณ สถานที่ที่ระบุแล้ว ความรับผิดชอบทั้งหมดที่ตามมาจะตกเป็นของผู้ซื้อ ซึ่งรวมถึงการดำเนินพิธีการศุลกากรนำเข้า การชำระอากรและภาษีมูลค่าเพิ่มนำเข้าที่เกี่ยวข้อง และการจัดการขนส่งต่อจากสถานที่ที่ระบุไปยังปลายทางสุดท้ายของผู้ซื้อ หากเป็นคนละสถานที่กัน

นี่เป็นรายละเอียดสำคัญที่บางครั้งถูกมองข้าม คือ DPU ครอบคลุมการส่งมอบและการขนถ่ายสินค้า แต่ไม่ครอบคลุมพิธีการนำเข้า ผู้ซื้อที่ตกลงซื้อภายใต้ DPU ยังคงต้องมีกระบวนการดำเนินพิธีการศุลกากรของตนเองพร้อมอยู่แล้ว ไม่ว่าจะดำเนินการเองภายในหรือผ่านตัวแทนออกของ พร้อมรับช่วงต่อทันทีที่สินค้าถูกขนถ่ายลง เพื่อไม่ให้สินค้าค้างอยู่ที่สถานที่ที่ระบุระหว่างรอจัดการพิธีการภายหลัง

DPU เทียบกับ DAP: ความแตกต่างสำคัญ

DPU และ DAP มีความใกล้เคียงกันมาก ทั้งคู่ส่งมอบไปยังสถานที่ที่ระบุ ทั้งคู่ให้ผู้ซื้อรับผิดชอบพิธีการนำเข้า และใช้โครงสร้างที่ผู้ขายรับผิดชอบเกือบตลอดเส้นทางเหมือนกัน ความแตกต่างเชิงโครงสร้างเพียงจุดเดียวคือการขนถ่ายสินค้าลง ภายใต้ DAP ภาระของผู้ขายสิ้นสุดเมื่อสินค้ามาถึงสถานที่ที่ระบุ โดยยังอยู่บนพาหนะขนส่งที่มาถึง แล้วให้ผู้ซื้อจัดการและรับความเสี่ยงของการขนถ่ายเอง ภายใต้ DPU ภาระของผู้ขายขยายไปจนถึงขั้นตอนการขนถ่ายนั้นด้วย

ความแตกต่างนี้ส่งผลต่อการวางแผนของทั้งสองฝ่าย ผู้ขายที่ต้องเลือกระหว่างเสนอเงื่อนไข DAP หรือ DPU ต้องพิจารณาว่าสามารถจัดการการขนถ่ายที่ปลายทางได้อย่างเชื่อถือได้หรือไม่ เพราะหากผิดพลาดภายใต้ DPU ผู้ขายจะต้องรับผิดชอบปัญหาที่เกิดขึ้นในสถานที่ที่ตนอาจไม่ได้ควบคุมเอง ผู้ซื้อที่เปรียบเทียบใบเสนอราคาแบบ DAP กับ DPU จากผู้ขายรายเดียวกัน ควรคาดหวังว่าราคา DPU จะสะท้อนบริการขนถ่ายที่เพิ่มเข้ามา และควรยืนยันให้ชัดเจนว่ามีการวางแผนอุปกรณ์หรือวิธีการขนถ่ายอย่างไรก่อนตกลงใช้เงื่อนไขนี้

DPU เทียบกับ DDP: การเปรียบเทียบที่พบบ่อยอีกแบบ

DPU บางครั้งก็ถูกสับสนกับ DDP (Delivered Duty Paid) เช่นกัน แม้ทั้งสองจะต่างกันคนละมิติ คือเรื่องพิธีการนำเข้าและอากร ภายใต้ DPU ภาระของผู้ขายสิ้นสุดหลังการขนถ่ายสินค้าลง ณ สถานที่ที่ระบุ แล้วให้ผู้ซื้อรับช่วงต่อจากจุดนั้น รวมถึงการดำเนินพิธีการนำเข้าและชำระอากรกับภาษีมูลค่าเพิ่มนำเข้าที่เกี่ยวข้อง ภายใต้ DDP ภาระของผู้ขายขยายไปไกลกว่านั้น ครอบคลุมพิธีการนำเข้าและการส่งมอบจนถึงสถานที่ของผู้ซื้อ โดยผู้ขายรับภาระต้นทุนอากรและภาษีนำเข้าด้วย

DDP วางภาระหนักที่สุดให้กับผู้ขายในบรรดา Incoterms ทั้งหมด เพราะกำหนดให้ผู้ขายต้องดำเนินการตามขั้นตอนนำเข้าของประเทศผู้ซื้อ ซึ่งเป็นเรื่องที่ผู้ขายที่ไม่มีความเชี่ยวชาญในพื้นที่หรือไม่มีความสัมพันธ์กับตัวแทนออกของท้องถิ่นอาจทำได้ยากอย่างเชื่อถือได้ ในทางกลับกัน DPU ยังคงให้พิธีการนำเข้าอยู่กับฝ่ายที่มักเหมาะสมที่สุดตามธรรมชาติ คือผู้ซื้อ ซึ่งมีความรู้เกี่ยวกับข้อกำหนดศุลกากรของประเทศตนเอง

DPU เหมาะกับกรณีใดและไม่เหมาะกับกรณีใด

DPU มักเหมาะกับผู้ขายที่มีการจัดเตรียมการขนถ่ายที่เชื่อถือได้อยู่แล้ว ณ หรือใกล้ปลายทาง เช่น ผู้ขายที่มีเส้นทางประจำไปยังท่าเรือหรือเทอร์มินัลภายในประเทศแห่งใดแห่งหนึ่ง ซึ่งมีความสัมพันธ์ที่ตั้งไว้แล้วกับตัวแทนขนถ่ายในพื้นที่ นอกจากนี้ยังเหมาะกับผู้ซื้อที่ต้องการความสะดวกให้สินค้ามาถึงพร้อมขนถ่ายลงแล้ว โดยไม่ต้องจัดการขั้นตอนนี้เอง ขณะที่ยังคงควบคุมพิธีการนำเข้าไว้เอง ไม่ต้องส่งมอบส่วนนี้ไปด้วย

DPU มักไม่เหมาะเมื่อผู้ขายไม่มีตัวแทนหรือความสัมพันธ์กับผู้รับเหมาช่วงในสถานที่ปลายทางที่ระบุ เพราะการจัดเตรียมการขนถ่ายที่เชื่อถือได้จากระยะไกล โดยเฉพาะสำหรับสินค้าล็อตเดียวหรือส่งไม่บ่อย ก่อให้เกิดความเสี่ยงที่ผู้ขายอาจไม่พร้อมจัดการได้ดีนัก ในกรณีเหล่านี้ DAP ซึ่งให้ผู้ซื้อรับผิดชอบการขนถ่ายเอง มักเป็นทางเลือกที่ปฏิบัติได้จริงมากกว่า เพราะผู้ซื้อมักอยู่ใกล้และคุ้นเคยกับสภาพของสถานที่รับสินค้าของตนเองมากกว่า

ข้อควรพิจารณาในทางปฏิบัติเมื่อใช้ DPU

เพราะ DPU ผลักภาระให้ผู้ขายมากกว่าเงื่อนไขสถานที่ระบุอื่น ๆ ส่วนใหญ่ จึงมีขั้นตอนปฏิบัติบางประการที่ช่วยให้ใช้งานได้ราบรื่นในสัญญาจริง สถานที่ที่ระบุต้องเขียนให้ชัดเจนเพียงพอจนไม่มีความคลุมเครือว่าภาระของผู้ขายสิ้นสุดตรงไหน การระบุ "คลังสินค้าของผู้ซื้อที่ [ที่อยู่เต็ม]" ปลอดภัยกว่าการระบุเพียงชื่อเมืองแบบกว้าง ๆ มาก โดยเฉพาะเมื่อผู้ซื้อมีหลายสถานที่ การอ้างอิงฉบับ Incoterms ที่ใช้ในสัญญาซื้อขายให้ชัดเจนก็ช่วยหลีกเลี่ยงข้อพิพาทได้ หากทั้งสองฝ่ายมีสมมติฐานต่างกันว่าเงื่อนไขนั้นครอบคลุมอะไรบ้าง

นอกจากนี้ ผู้ขายควรยืนยันก่อนเสนอราคาแบบ DPU ว่าการขนถ่ายที่สถานที่ที่ระบุจะดำเนินการอย่างไร ไม่ว่าจะเป็นผู้รับเหมาช่วงในพื้นที่ อุปกรณ์ท่าเทียบของผู้ซื้อเองที่เปิดให้ผู้ขนส่งของผู้ขายใช้งาน หรือวิธีอื่น เพราะการจัดการในทางปฏิบัติ ไม่ใช่แค่เงื่อนไขทางกฎหมาย คือสิ่งที่กำหนดว่าสินค้าจะไปถึงอย่างราบรื่นหรือไม่ ประกันภัยสินค้าของทั้งสองฝ่ายควรสอดคล้องกับช่วงเวลาที่แต่ละฝ่ายรับความเสี่ยงจริง ซึ่งภายใต้ DPU ผู้ขายรับความเสี่ยงยาวนานกว่าภายใต้ DAP หรือเงื่อนไขอื่นส่วนใหญ่