ส่งออกสินค้าจากไทยไปจีน: ทางเรือ ทางอากาศ ทางถนน และรถไฟ-เรือ ผู้ส่งออกควรเลือกอย่างไร

จีนเป็นหนึ่งในปลายทางที่ผู้ส่งออกไทยพูดถึงบ่อยที่สุด และสินค้าที่เคลื่อนย้ายบนเส้นทางนี้ก็หลากหลาย ทั้งอาหารสดและอาหารแปรรูป ยางและพลาสติก วัตถุดิบอุตสาหกรรม ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ และสินค้าอุปโภคบริโภคอีกมาก แต่คู่มือส่วนใหญ่ที่พบบนอินเทอร์เน็ตพูดถึงอีกทิศทางหนึ่ง การนำเข้าจากจีนมาไทยมีคนเขียนถึงเยอะมาก และเว็บไซต์นี้เองก็มีบทความเรื่องนำเข้าจากจีน 22 บทความ บทความนี้จึงเป็นคู่ขาออก เขียนสำหรับโรงงาน ผู้ค้า หรือกลุ่มเกษตรกรไทยที่มีผู้ซื้อชาวจีนแล้ว และต้องการรู้ว่าสินค้าจะไปถึงปลายทางจริงๆ ได้อย่างไร

แนวทางของบทความนี้เป็นเชิงโครงสร้าง อธิบายโหมดขนส่งที่มีอยู่ วิธีเลือกตามประเภทสินค้า ใครทำอะไรในแต่ละฝั่ง สิ่งที่ผู้ซื้อจีนมักต้องยืนยันฝั่งนำเข้า และ Form E ใช้ทำอะไร เราตั้งใจไม่ระบุอัตราค่าระวาง ระยะเวลาขนส่ง หรือเปอร์เซ็นต์อากรขาเข้า เพราะตัวเลขเหล่านี้เปลี่ยนไปตามฤดูกาล สายเดินเรือ และสินค้า ตัวเลขที่พิมพ์ไว้จะล้าสมัยอย่างรวดเร็ว หากต้องการภาพรวมเส้นทาง ดูหน้าเส้นทางไทยไปจีน ส่วนพื้นฐานเรื่องเอกสาร บทความรายการเอกสารส่งออกและขั้นตอนการส่งออกอธิบายฝั่งไทยไว้ละเอียด

ทำไมขาออกจึงเป็นงานคนละแบบ

เมื่อสินค้าเข้าไทยจากจีน ผู้นำเข้าไทยเป็นฝ่ายที่ต้องเข้าใจศุลกากร อากร และใบอนุญาตของไทย แต่เมื่อกลับทิศทาง ตรรกะก็กลับด้วย หน้าที่ตามกฎหมายของผู้ส่งออกไทยคือฝั่งไทย ได้แก่ ใบขนสินค้าขาออกที่ถูกต้อง การจำแนกพิกัดที่ถูกต้อง ใบอนุญาตหรือใบรับรองของไทยที่สินค้าต้องมีก่อนออกนอกประเทศ และชุดเอกสารที่สะอาด ส่วนผู้ซื้อชาวจีนหรือชิปปิ้งที่ผู้ซื้อแต่งตั้ง เป็นผู้นำเข้าตามกฎหมาย รับผิดชอบอากรศุลกากรจีน การขึ้นทะเบียนนำเข้า และการส่งมอบภายในประเทศ

การแบ่งหน้าที่แบบนี้สมเหตุสมผล แต่มีกับดักอยู่ เพราะการนำเข้าเป็นหน้าที่ผู้ซื้อ ผู้ส่งออกบางรายจึงเลิกคิดถึงกฎของจีนไปเลย ส่งของไป แล้วมารู้ภายหลังว่าชิปปิ้งของผู้ซื้อผ่านพิธีการไม่ได้ เพราะขาดการขึ้นทะเบียน ใบรับรอง หรือฉลาก หลักปฏิบัติง่ายๆ คือ ผู้ซื้อรับผิดชอบการยื่นเอกสาร ผู้ส่งออกรับผิดชอบให้การยื่นนั้นเป็นไปได้ หมายความว่าต้องถามแต่เนิ่นๆ ว่าสินค้าต้องมีการอนุมัติอะไรฝั่งจีน และขอคำตอบเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนผลิตเสร็จและก่อนจองระวาง

ควรชัดเจนเรื่องเงื่อนไขการค้าด้วย ผู้ส่งออกไทยที่ขายแบบ FOB หรือ CIF ส่งมอบความรับผิดชอบในไทยหรือที่ท่าเรือปลายทาง ขณะที่ผู้ขายแบบ DAP หรือ DDP รับช่วงฝั่งจีนมากขึ้น DDP เสี่ยงสำหรับผู้ส่งออกที่ไม่มีนิติบุคคลในจีน เพราะทำให้ผู้ส่งออกต้องรับผิดชอบอากรและพิธีการนำเข้าของจีน SME ไทยส่วนใหญ่เหมาะกับเงื่อนไขที่สิ้นสุดที่ท่าเรือจีนหรือก่อนหน้านั้น ซึ่งบทความภาพรวม Incoterms อธิบายไว้

สี่วิธีที่สินค้าเดินทางจากไทยไปจีน

มีทางเลือกเชิงโครงสร้างสี่แบบ และการส่งออกส่วนใหญ่ใช้เพียงหนึ่งหรือสองแบบ

การขนส่งทางเรือเป็นค่าเริ่มต้นสำหรับปริมาณเชิงพาณิชย์ ตู้คอนเทนเนอร์ออกจากท่าเรือน้ำลึกของไทยไปยังท่าเรือหลักของจีน โดยการเลือกท่าเรือจีนขึ้นกับที่ตั้งของผู้ซื้อ ไม่ใช่ความชอบของผู้ส่งออก การขนส่งทางอากาศรองรับสินค้าเร่งด่วน เน่าเสียง่าย มูลค่าสูง และตัวอย่างสินค้า เดินทางระหว่างสนามบินนานาชาติของไทยกับสนามบินของจีน การขนส่งทางถนนวิ่งทางบกผ่านลาว ใช้เส้นทางที่เรียกว่า R3A ซึ่งเชื่อมภาคเหนือของไทยกับตอนใต้ของจีนผ่านช่วงชายแดนลาว ส่วนรถไฟ-เรือใช้รถไฟสำหรับบางช่วงของการเดินทาง เช่น เส้นทางรถไฟในจีนหรือผ่านลาว ร่วมกับทางเรือหรือทางถนนสำหรับช่วงที่เหลือ

ความต่างไม่ได้อยู่ที่ตัวเลขความเร็วหรือราคาตัวเดียว แต่อยู่ที่วิธีที่แต่ละโหมดรับมือความเสี่ยง ทางเรือรองรับปริมาณต่อการส่งมากที่สุดแต่ขึ้นกับเวลาปิดรับตู้และการเชื่อมต่อท่าเรือ ทางอากาศใช้เวลาสั้นแต่มีข้อจำกัดเข้มงวดเรื่องสินค้าอันตรายและคิดราคาตามน้ำหนักคิดค่าระวาง ทางถนนยืดหยุ่นแบบถึงหน้าประตูสำหรับล็อตเล็กหรือเน่าเสียง่าย แต่มีการส่งต่อที่ด่านชายแดนมากกว่าและขึ้นกับสภาพเส้นทางและยานพาหนะ ส่วนรถไฟ-เรือเป็นเส้นทางทางเลือกสำหรับปลายทางในแผ่นดินบางแห่ง แต่ตารางเดินรถและจุดรวบรวมสินค้าต้องยืนยันกับฟอร์เวิร์ดเดอร์ก่อนผูกแผนผลิตเข้ากับเส้นทางนี้

การขนส่งทางเรือไปท่าเรือหลักของจีน

สำหรับสินค้าเชิงพาณิชย์ส่วนใหญ่ การวางแผนเริ่มที่ทางเรือ ตู้คอนเทนเนอร์โหลดที่ท่าเรือน้ำลึกหลักของไทย โดยแหลมฉบังเป็นท่าหลัก แล้วเดินทางไปยังท่าเรือหลักของจีน ท่าเรือจีนที่เหมาะสมขึ้นกับที่ตั้งคลังหรือโรงงานของผู้ซื้อ ผู้ซื้อทางเหนือและตะวันออกมักใช้ท่าเรืออย่างเซี่ยงไฮ้และหนิงโป ผู้ซื้อทางใต้ใช้ท่าเรืออย่างเซินเจิ้นและกว่างโจว และผู้ซื้อที่อยู่ทางเหนือขึ้นไปใช้ท่าเรือในแถบทะเลปั๋วไห่ บทความเปรียบเทียบเซี่ยงไฮ้กับหนิงโป และเซินเจิ้นกับกว่างโจวบนเว็บไซต์นี้อธิบายความต่างของแต่ละคู่ แม้เขียนจากฝั่งนำเข้าแต่ก็ใช้เลือกท่าเรือปลายทางฝั่งส่งออกได้เช่นกัน

มีสองการตัดสินใจที่สำคัญตั้งแต่ต้น อย่างแรกคือ FCL หรือ LCL ตู้เต็มช่วยให้สินค้าของผู้ซื้อรายเดียวถูกปิดผนึกตั้งแต่โรงงานถึงท่าเรือจีนและเหมาะกับออเดอร์ที่เต็มตู้ ส่วน LCL ที่รวมสินค้ากับผู้ส่งรายอื่นเหมาะกับออเดอร์เล็กแต่มีการจัดการเพิ่มทั้งสองปลาย ทำให้บรรจุภัณฑ์สำคัญขึ้น อย่างที่สองคือบริการตรงหรือมีการถ่ายลำ บางเที่ยวเชื่อมตรง บางเที่ยวเปลี่ยนเรือที่ท่าพักสินค้า ซึ่งเปลี่ยนตารางเวลาและจำนวนจุดที่อาจเกิดความล่าช้า ควรถามฟอร์เวิร์ดเดอร์ว่าการจองนี้เป็นโครงสร้างแบบใด

ฝั่งไทย จุดกดดันในทางปฏิบัติคือเวลาปิดรับตู้ ช่วงเวลารับคืนตู้และเข้าท่า และการแจ้งน้ำหนักรวมที่ตรวจสอบแล้ว (VGM) หากพลาดอย่างใดอย่างหนึ่ง สินค้าอาจถูกเลื่อนไปเที่ยวถัดไป ซึ่งขยับวันที่ผู้ซื้อจีนคาดว่าจะได้รับสินค้า ควรตกลง Incoterm ในขั้นนี้ด้วย เพราะเป็นตัวกำหนดว่าใครจ่ายค่าระวางทางทะเลและค่าท่าปลายทางในจีน

ทางอากาศ: เมื่อไรจึงเป็นคำตอบที่ถูก

ทางอากาศเหมาะเมื่อมูลค่าหรือเวลาคุ้มค่า ผลไม้สดที่มีอายุสั้น อิเล็กทรอนิกส์มูลค่าสูง อะไหล่เร่งด่วน ตัวอย่างสินค้าสำหรับลูกค้าการค้าชาวจีน และสินค้าโปรโมชันที่มีกรอบเวลา เป็นสินค้าทางอากาศไปจีนที่พบบ่อย ค่าระวางอากาศคิดตามน้ำหนักคิดค่าระวาง ซึ่งคือค่าที่มากกว่าระหว่างน้ำหนักจริงกับน้ำหนักเชิงปริมาตร ดังนั้นกล่องเบาแต่เทอะทะอาจมีต้นทุนเท่ากับกล่องที่แน่น บรรจุภัณฑ์ที่เปลืองปริมาตรจึงเป็นต้นทุนโดยตรง

จากมุมผู้ส่งออก ขั้นตอนทางอากาศหมุนรอบใบตราส่งสินค้าทางอากาศ การตรวจความปลอดภัยของสินค้า และเวลาปิดรับสินค้าของสายการบิน แบตเตอรี่ลิเธียม ผง ของเหลว และสินค้าอันตรายหรือจำกัดอื่นๆ ต้องมีการแจ้งและบรรจุภัณฑ์ที่เป็นไปตามกฎการบิน และหากมีรายการที่ไม่ได้แจ้ง ทั้งล็อตอาจถูกปฏิเสธ บทความเรื่องการตรวจความปลอดภัยสินค้าทางอากาศ แบตเตอรี่ลิเธียมทางอากาศ และใบตราส่งสินค้าทางอากาศบนเว็บไซต์นี้อธิบายประเด็นเหล่านี้

ฝั่งจีน ชิปปิ้งของผู้ซื้อผ่านพิธีการที่สนามบินหรือที่จุดศุลกากรในแผ่นดินหลังการโอนต่อ เนื่องจากสินค้าทางอากาศเคลื่อนที่เร็ว ใบรับรองหรือฉลากที่ขาดจะปรากฏเป็นปัญหาภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังลงจอด ไม่ใช่หลายสัปดาห์ การยืนยันข้อกำหนดของจีนก่อนส่งจึงยิ่งสำคัญสำหรับทางอากาศมากกว่าทางเรือ แนวทางที่สมเหตุสมผลสำหรับการส่งทางอากาศครั้งแรกคือส่งล็อตตัวอย่างก่อน และเรียนรู้จากชิปปิ้งผู้ซื้อว่าถูกถามอะไรบ้างก่อนส่งปริมาณมากขึ้น

ทางถนนผ่านลาวตามเส้นทาง R3A และตัวเลือกรถไฟ-เรือ

เส้นทางทางบกจากไทยไปจีนผ่านประเทศลาว รถบรรทุกข้ามจากภาคเหนือของไทยเข้าลาวที่ด่านชายแดนแม่น้ำโขง วิ่งผ่านลาวตามเส้นทางที่เรียกกันทั่วไปว่า R3A และเข้าสู่ตอนใต้ของจีนที่จุดผ่านแดนลาว-จีน เส้นทางนี้เหมาะกับสินค้าไวต่อเวลา เช่น ผักผลไม้สด และล็อตขนาดกลางที่ไม่จำเป็นต้องใช้ตู้เรือเต็มตู้ เพราะหลีกเลี่ยงเวลาปิดรับตู้และโครงสร้างการถ่ายลำของทางเรือ

ข้อแลกเปลี่ยนคือจำนวนจุดส่งต่อ การขนส่งทางถนนโดยทั่วไปประกอบด้วยรถฝั่งไทย พิธีการชายแดนในไทย ช่วงในลาว ด่านลาว-จีน และรถส่งสินค้าหรือการโอนถ่ายในจีน และในหลายรูปแบบสินค้าต้องเปลี่ยนยานพาหนะอย่างน้อยหนึ่งจุด แต่ละจุดส่งต่อต้องมีเอกสารที่สอดคล้องกัน และแต่ละจุดศุลกากรใช้กฎของตนเอง บทความเรื่องการขนส่งข้ามพรมแดนด้วยรถบรรทุกในไทยและบทความขนส่งทางถนนไทย-ลาวอธิบายส่วนไทยไปลาว ส่วนบทความ R3A ของเว็บไซต์อธิบายเส้นทางเดียวกันจากทิศจีนมาไทย

รถไฟ-เรือเป็นทางเลือกเชิงโครงสร้างสำหรับปลายทางในแผ่นดินจีนบางแห่ง ช่วงรถไฟในจีนหรือผ่านลาวสามารถแทนช่วงทางถนนหรือทางเรือบางส่วนได้ และทางรถไฟจีน-ลาวมีอยู่ในบทความเรื่องการขนส่งสินค้าทางรถไฟจีน-ลาวของเว็บไซต์นี้ ความพร้อมให้บริการ จุดรวบรวมสินค้า รูปแบบตู้หรือโบกี้ และจำนวนครั้งที่ต้องโอนถ่ายล้วนแตกต่างกัน จึงควรมองรถไฟ-เรือเป็นทางเลือกที่ต้องประเมินราคาและตารางกับฟอร์เวิร์ดเดอร์ ไม่ใช่ค่าเริ่มต้น ไม่ว่าจะผสมแบบใด ให้ถามว่าใครออกเอกสารขนส่งของแต่ละช่วง และเป็นไปได้หรือไม่ที่จะมีเอกสารเดียวตลอดทาง

เลือกโหมดตามประเภทสินค้า

การเลือกโหมดที่สมเหตุสมผลเริ่มจากสามคุณสมบัติของสินค้า คือเน่าเสียง่ายเพียงใด มูลค่าต่อกิโลกรัมสูงแค่ไหน และวันส่งมอบตายตัวเพียงใด

อาหารแปรรูปบรรจุหีบห่อ เช่น อาหารกระป๋อง ซอส ขนม เครื่องดื่ม และสินค้าแห้ง มักไปทางเรือ FCL เมื่อออเดอร์เต็มตู้ และ LCL สำหรับออเดอร์เล็กกว่านั้น เพราะอาหารมีภาระเอกสารฝั่งนำเข้าหนักที่สุด โหมดขนส่งจึงสำคัญน้อยกว่าเรื่องการขึ้นทะเบียนและฉลากที่จะกล่าวถึงต่อไป

ผลไม้สดและสินค้าเน่าเสียง่ายอื่นๆ เป็นกรณีที่ถกเถียงกันมากที่สุด ทางถนนผ่านลาวหลีกเลี่ยงโครงสร้างท่าเรือแต่เพิ่มการส่งต่อที่ชายแดน เรือตู้เย็นเหมาะกับสินค้าที่มีอายุพอและมีห่วงโซ่ความเย็นที่ควบคุมได้ ทางอากาศเหมาะกับผลผลิตมูลค่าสูงหรืออายุสั้นมาก สินค้าเกษตรสดยังต้องมีเอกสารสุขอนามัยพืช ซึ่งอธิบายในบทความเรื่องใบรับรองสุขอนามัยพืช และบทความเปรียบเทียบผลไม้สดทางเรือกับทางอากาศลงรายละเอียดข้อแลกเปลี่ยน

ยาง พลาสติก เคมีภัณฑ์ และวัตถุดิบอุตสาหกรรมอื่นๆ มีความหนาแน่นสูงและอ่อนไหวต่อราคา ทางเรือ FCL จึงเป็นบ้านปกติ เคมีภัณฑ์เพิ่มภาระเรื่องเอกสารข้อมูลความปลอดภัยและสินค้าอันตราย จึงควรอ่านแนวทางความสอดคล้องของสินค้าเคมีก่อนจอง อิเล็กทรอนิกส์และชิ้นส่วนแบ่งเป็นสองแบบ ชิ้นส่วนมูลค่าสูงหรือเร่งด่วนไปทางอากาศ ขณะที่วัตถุดิบสายการผลิตปริมาณมากไปทางเรือ ควรตรวจว่าสินค้ามีแบตเตอรี่หรือไม่ เพราะเปลี่ยนการจัดการทั้งทางอากาศและทางเรือ ตัวอย่างและพัสดุชิ้นเล็กไปทางอากาศหรือเอ็กซ์เพรส และเส้นแบ่งระหว่างสินค้าเชิงพาณิชย์กับพัสดุส่วนตัวมีผลฝั่งนำเข้าของจีน

ใครทำอะไรในแต่ละฝั่ง

วิธีที่ช่วยหลีกเลี่ยงความสับสนคือเขียนบทบาทไว้ตามแต่ละช่วงเป็นตารางที่ผู้ซื้อและผู้ขายเห็นตรงกัน

ในไทย ผู้ส่งออกหรือชิปปิ้งที่แต่งตั้งยื่นใบขนสินค้าขาออก ฟอร์เวิร์ดเดอร์หรือสายเดินเรือออกเอกสารขนส่ง และผู้ส่งออกจัดทำใบแจ้งหนี้ Packing List และใบรับรองต่างๆ ภายใต้ FOB ความรับผิดชอบของผู้ส่งออกสิ้นสุดเมื่อสินค้าถูกโหลดขึ้นเรือที่ท่าเรือไทย ส่วนภายใต้ CIF ผู้ส่งออกจ่ายค่าขนส่งและประกันภัยไปถึงท่าเรือจีน แต่ความเสี่ยงยังโอนเมื่อโหลดสินค้า บทความเรื่อง FOB, CIF และ CFR อธิบายว่าต้นทุนและความเสี่ยงโอนที่จุดใดบ้าง

ในจีน ผู้ซื้อหรือชิปปิ้งของผู้ซื้อทำหน้าที่ผู้นำเข้าและสำแดงสินค้า จ่ายอากรและภาษีของจีนตามที่เกี่ยวข้อง จัดการปล่อยสินค้าที่ท่า และดูแลการส่งมอบจากท่าเรือหรือสนามบิน เอกสารขนส่งสำคัญตรงนี้ ใบตราส่งแบบ Surrender, Sea Waybill หรือใบตราส่งต้นฉบับ แต่ละแบบเปลี่ยนวิธีที่ผู้ซื้อรับการปล่อยสินค้า ซึ่งบทความเรื่อง Sea Waybill, Surrender B/L และ Telex Release บนเว็บไซต์นี้อธิบายไว้

ระหว่างสองฝั่งคือฟอร์เวิร์ดเดอร์ ฟอร์เวิร์ดเดอร์อย่าง TGF สามารถประสานการจอง รวบรวมเอกสารฝั่งไทย ส่งมอบสินค้าและเอกสารให้ชิปปิ้งจีนของผู้ซื้อ และแจ้งสถานะ แต่ไม่สามารถแทนความรับผิดชอบของผู้ซื้อเองในการยื่นนำเข้าจีน ควรขอให้ฟอร์เวิร์ดเดอร์ทุกรายระบุเป็นลายลักษณ์อักษรว่าขั้นตอนใดที่เขาทำ และขั้นตอนใดที่ยังอยู่กับผู้ซื้อ

สิ่งที่ผู้ซื้อจีนต้องยืนยันฝั่งนำเข้า

กฎการนำเข้าของจีนกำหนดและบังคับใช้โดยหน่วยงานของจีน เปลี่ยนแปลงตามเวลา และแตกต่างกันไปตามสินค้า ให้มองสิ่งต่อไปนี้เป็นคำถามที่ควรถาม ไม่ใช่การระบุข้อกำหนดปัจจุบัน และควรให้ผู้นำเข้าหรือชิปปิ้งในจีนยืนยันสถานะปัจจุบันสำหรับสินค้าของคุณก่อนตัดสินใจ

สำหรับอาหารและสินค้าเกษตร คำถามแรกมักเป็นเรื่องการขึ้นทะเบียน กฎนำเข้าของจีนสำหรับอาหารหลายประเภทเกี่ยวข้องกับการที่ผู้ผลิตต่างประเทศต้องขึ้นทะเบียนหรืออยู่ในรายชื่อของหน่วยงานศุลกากรของจีน คือ General Administration of Customs of China หรือ GACC สินค้าประเภทใดต้องให้ผู้ผลิต โรงงาน หรือตัวสินค้าขึ้นทะเบียน และวิธีขึ้นทะเบียนเป็นอย่างไร ผู้ซื้อและหน่วยงานไทยที่เกี่ยวข้อง เช่น กรมวิชาการเกษตรหรือสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ขึ้นกับประเภทสินค้า สามารถให้คำตอบได้ ควรถามแต่เนิ่นๆ เพราะการขึ้นทะเบียนเป็นรายการที่ใช้เวลา แก้ที่ท่าเรือไม่ได้

สำหรับสินค้าอุตสาหกรรม ให้ถามว่าสินค้าอยู่ในหมวดที่ต้องมีการรับรองบังคับของจีน หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า CCC ก่อนขายหรือนำเข้าได้หรือไม่ สินค้าไฟฟ้าและสินค้าลักษณะคล้ายกันบางประเภทต้องมี บางประเภทไม่ต้อง ควรถามเรื่องฉลากด้วย สินค้าปลีกมักต้องมีฉลากภาษาจีน ข้อมูลส่วนผสมหรือข้อกำหนดทางเทคนิค และรายละเอียดผู้นำเข้า และจะติดฉลากที่ไทยก่อนส่งหรือที่จีนก่อนขายเป็นการตัดสินใจเชิงพาณิชย์และการปฏิบัติตามกฎที่ต้องตกลงกับผู้ซื้อ

บันทึกคำตอบไว้ในแฟ้มออเดอร์ และคงรหัส HS ที่ตกลงกับผู้ซื้อไว้ตรงกันทั้งในใบแจ้งหนี้ Packing List และใบรับรองทุกฉบับ เพื่อไม่ให้ชิปปิ้งจีนต้องมาปรับความต่างของคำอธิบาย

Form E: หนังสือรับรองถิ่นกำเนิดสินค้าสำหรับจีน

Form E คือหนังสือรับรองถิ่นกำเนิดสินค้าที่ใช้ขอสิทธิประโยชน์ทางภาษีสำหรับสินค้าที่ซื้อขายภายใต้ข้อตกลงจีน-อาเซียน โดยหลักการ เอกสารนี้ระบุว่าสินค้ามีถิ่นกำเนิดในประเทศผู้ส่งออกตามกฎของข้อตกลง เพื่อให้ผู้นำเข้าจีนอาจขอใช้อัตราอากรที่ลดลงแทนอัตราปกติ สินค้าใดมีคุณสมบัติหรือไม่ขึ้นอยู่กับการจำแนกพิกัดและการเข้าเกณฑ์ถิ่นกำเนิด ซึ่งเป็นคำถามรายสินค้า ไม่ใช่สิ่งที่ใช้ได้โดยอัตโนมัติกับทุกอย่างที่ส่งจากไทยไปจีน

การตัดสินใจของผู้ส่งออกจึงเป็นเรื่องเชิงปฏิบัติ ข้อแรก ถามผู้ซื้อว่าคาดว่าจะใช้สิทธิพิเศษหรือไม่ เพราะประโยชน์ตกอยู่ที่ใบอากรของผู้ซื้อ และสัญญากำหนดให้ต้องมีเอกสารนี้หรือไม่ ข้อสอง ตรวจกับหน่วยงานผู้ออกในไทย ซึ่งโดยทั่วไปคือกรมการค้าต่างประเทศหรือหน่วยงานที่ได้รับมอบอำนาจ ว่าสินค้าต้องมีหลักฐานอะไรจึงเข้าเกณฑ์ และใช้เวลาออกนานเท่าไร ข้อสาม ตรวจให้ข้อมูลในแบบฟอร์ม รวมถึงคำอธิบายสินค้า รหัส HS เลขที่ใบแจ้งหนี้ และรายละเอียดผู้ส่งออก ตรงกับใบแจ้งหนี้ทุกประการ เพราะความไม่ตรงกันเป็นหนึ่งในเหตุที่พบบ่อยที่ทำให้การขอสิทธิพิเศษถูกตั้งคำถาม

เมื่อผู้ซื้อได้รับเอกสาร ฝั่งจีนอาจตรวจสอบ และการตรวจสอบเป็นได้ทั้งสองทาง บทความเรื่องวิธีตรวจสอบหนังสือรับรองถิ่นกำเนิด Form E บนเว็บไซต์นี้อธิบายว่าผู้ซื้อหรือผู้ส่งออกควรตรวจอะไร สำหรับภาพรวมของใบรับรองต่างๆ ดูคู่มือประเภทของหนังสือรับรองถิ่นกำเนิด Form AK, Form J และ Form T และภาพรวมผลกระทบของ RCEP ต่อการค้าไทย เพื่อดูความสัมพันธ์ระหว่างข้อตกลง

ชุดเอกสารฝั่งไทยและหน่วยงานไทย

ชุดเอกสารหลักของการส่งออกไปจีนเป็นชุดเดียวกับที่การส่งออกทุกครั้งต้องมี ได้แก่ ใบแจ้งหนี้ Packing List เอกสารขนส่ง (ใบตราส่ง Sea Waybill ใบตราส่งสินค้าทางอากาศ หรือใบตราส่งทางถนน) และใบขนสินค้าขาออก เพิ่ม Form E หากใช้ และเพิ่มใบรับรองเฉพาะสินค้า เช่น ใบรับรองสุขอนามัยพืชสำหรับสินค้าพืช ใบรับรองสุขอนามัยหรือผลวิเคราะห์สำหรับอาหาร หรือเอกสารข้อมูลความปลอดภัยสำหรับเคมีภัณฑ์ บทความรายการเอกสารส่งออกเรียงลำดับไว้ และบทความเรื่องใบแจ้งหนี้ Packing List และใบตราส่งอธิบายว่าแต่ละเอกสารต้องระบุอะไร

สินค้าบางประเภทต้องได้รับอนุมัติก่อนออกจากไทยได้เลย สินค้าของคุณต้องหรือไม่ขึ้นกับตัวสินค้าและกฎปัจจุบัน และบทความเรื่องการตรวจว่าสินค้าต้องมีใบอนุญาตส่งออกหรือไม่ให้วิธีค้นหาคำตอบ หน่วยงานที่มักดูแลเรื่องเหล่านี้ ได้แก่ กรมการค้าต่างประเทศ กรมวิชาการเกษตร และสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ขึ้นกับสินค้าที่ส่งออก และกรมศุลกากรดูแลใบขนสินค้าขาออก ให้ยืนยันข้อกำหนดปัจจุบันกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพราะสิ่งที่ใช้กับสินค้าหนึ่งไม่ได้ใช้กับอีกสินค้าหนึ่ง

กรณีที่ผู้ส่งออกไม่มีการขึ้นทะเบียนที่จำเป็น บางรายขายให้บริษัทเทรดดิ้งที่ทำหน้าที่ผู้ส่งออกตามกฎหมาย บทความเรื่องผู้ส่งออกตามกฎหมายคืออะไรอธิบายว่าความรับผิดชอบใดย้ายไปด้วยเมื่อเลือกทางนี้ ให้จำประเด็นหนึ่งไว้ตลอด คือคำอธิบายสินค้า จำนวน น้ำหนัก และมูลค่าในทุกเอกสารต้องตรงกันเองและตรงกับสินค้าในตู้

ปัญหาที่พบบ่อยบนเส้นทางนี้และวิธีป้องกัน

ปัญหาส่วนใหญ่ของการส่งออกจากไทยไปจีนป้องกันได้และเกิดซ้ำจากผู้ส่งออกรายหนึ่งสู่อีกรายหนึ่ง

อย่างแรกคือการอนุมัติฝั่งผู้ซื้อที่ขาดไป สินค้าอาหารไปถึงท่าเรือจีนแล้วชิปปิ้งผ่านพิธีการไม่ได้ เพราะไม่เคยตรวจเรื่องการขึ้นทะเบียนหรือข้อกำหนดฉลาก วิธีป้องกันคือการยืนยันเป็นลายลักษณ์อักษรตามที่กล่าวมา ซึ่งต้องได้ก่อนเริ่มผลิต ไม่ใช่ก่อนเรือออก

อย่างที่สองคือเอกสารไม่ตรงกัน คำอธิบายที่ต่างกันระหว่างใบแจ้งหนี้กับ Packing List Form E ที่รายละเอียดไม่ตรงกับใบแจ้งหนี้ หรือรหัส HS ที่ชิปปิ้งของผู้ซื้อไม่เห็นด้วย แต่ละเรื่องสามารถทำให้สินค้าติดค้างได้ วิธีป้องกันคือมีแหล่งข้อมูลเดียวสำหรับคำอธิบายสินค้าและรหัส HS และตรวจชุดเอกสารทั้งหมดเทียบกันก่อนส่ง รายการตรวจก่อนส่งสินค้าถูกออกแบบมาเพื่อสิ่งนี้

อย่างที่สามคือ Incoterm ผิด DDP โดยไม่มีนิติบุคคลในจีน หรือการขายแบบ FOB ที่ผู้ซื้อคาดว่าผู้ขายจะจัดการทั้งเส้นทาง ก่อให้เกิดข้อพิพาทว่าใครจ่ายค่าธรรมเนียมที่ท่าเรือจีน วิธีป้องกันคือเขียน Incoterm และสถานที่ที่ระบุไว้ในสัญญาและใบแจ้งหนี้ อย่างที่สี่คือความเสี่ยงเรื่องปฏิทิน ตรุษจีนและช่วงวันหยุดอื่นทำให้โรงงาน ท่าเรือ และศุลกากรช้าลง ควรวางแผนรอบเหล่านี้ ตามที่บทความเรื่องการวางแผนขนส่งช่วงตรุษจีนอธิบาย

สุดท้าย แยกเรื่องประกันภัยออกจากการจองระวาง ความรับผิดของผู้ขนส่งมีจำกัดและไม่เหมือนประกันภัยสินค้า ควรตัดสินใจว่าใครทำประกันสินค้าภายใต้ Incoterm ที่ตกลง และยืนยันความคุ้มครองเป็นลายลักษณ์อักษร บทความเรื่องประกันภัยสินค้าคืออะไร และความรับผิดของผู้ขนส่งเทียบกับประกันภัยสินค้า อธิบายความต่าง

เริ่มต้นการส่งออกไปจีน

ลำดับปฏิบัติสำหรับการส่งออกครั้งแรกไปยังผู้ซื้อจีนมีดังนี้ ยืนยัน Incoterm และสถานที่ที่ระบุเป็นลายลักษณ์อักษร ขอให้ผู้ซื้อยืนยันเป็นลายลักษณ์อักษรเกี่ยวกับข้อกำหนดนำเข้าของจีนสำหรับสินค้าของคุณ ได้แก่ การขึ้นทะเบียน การรับรอง ฉลาก และรหัส HS เลือกโหมดจากความเน่าเสียง่าย มูลค่า และกำหนดส่งของสินค้า และขอให้ฟอร์เวิร์ดเดอร์เสนอหลายทางเลือกแทนราคาเดียว เพื่อเปรียบเทียบเรือ อากาศ ถนน และรถไฟ-เรือ ในกรณีที่เป็นไปได้เชิงโครงสร้าง ตรวจว่าคุ้มที่จะขอ Form E หรือไม่และใครจะเป็นผู้ขอ จัดชุดเอกสารฝั่งไทยจากข้อมูลสินค้าหลักชุดเดียว และตรวจสอบไขว้ก่อนส่งสินค้าเข้าท่า

หากยังไม่เคยส่งออก ให้เริ่มจากรายการตรวจสำหรับผู้ส่งออกมือใหม่ บทความข้อกำหนดการขึ้นทะเบียนผู้ส่งออก และคู่มือวางแผนระยะเวลา หากกำลังเปรียบเทียบฟอร์เวิร์ดเดอร์ บทความเรื่องวิธีเลือกฟอร์เวิร์ดเดอร์ในไทยและคำถามที่ควรถามฟอร์เวิร์ดเดอร์ช่วยจัดโครงการสนทนา

ฟอร์เวิร์ดเดอร์อย่าง TGF สามารถประสานการจอง ชุดเอกสาร การส่งต่อพิธีการศุลกากรในไทย และ Pre-alert ถึงชิปปิ้งของผู้ซื้อจีน และเสนอทางเลือกโหมดเทียบกันสำหรับสินค้าของคุณได้ ใช้แบบขอใบเสนอราคาเพื่ออธิบายสินค้า ปริมาณ ปลายทางในจีน และวันที่ต้องการ และให้ถือว่าตัวเลขใดๆ ที่ได้รับมีผลเฉพาะวันที่และเงื่อนไขที่ระบุในใบเสนอราคา