THC ใครเป็นคนจ่ายภายใต้ FOB และ CIF? จุดที่คนมักเข้าใจผิด

นี่คือช่วงเวลาที่พบได้บ่อยในการเจรจาขนส่ง คือผู้ซื้อยืนยันการสั่งซื้อด้วยเงื่อนไข CIF โดยคาดหวังว่าราคาจะครอบคลุมทุกอย่างถึงปลายทางแล้ว แล้วได้รับใบแจ้งหนี้จากตัวแทนปลายทางเรียกเก็บ Terminal Handling Charge ที่ไม่ได้ตั้งงบไว้ สัญชาตญาณแรกคือคิดว่ามีบางอย่างผิดพลาด เพราะภายใต้ CIF ผู้ขายไม่ใช่หรือที่จ่ายทุกอย่างถึงท่าเรือปลายทาง คำตอบมีความจำเพาะมากกว่านั้น และการเข้าใจเรื่องนี้จะช่วยป้องกันข้อพิพาทลักษณะนี้ได้

FOB และ CIF โอนความเสี่ยงที่จุดเดียวกันจริง ๆ คือช่วงเวลาที่สินค้าถูกยกขึ้นบนเรือ ณ ท่าเรือต้นทาง สิ่งที่ต่างกันระหว่างสองเทอมนี้คือใครจ่ายค่าระวางเรือ และภายใต้ CIF ใครเป็นผู้ทำประกันภัยสินค้าขั้นต่ำ Terminal Handling Charge ไม่ใช่สิ่งที่เทอมใดเทอมหนึ่งระบุไว้โดยตรง ซึ่งเป็นเหตุผลที่ทำให้เกิดความสับสน THC ถูกกำหนดด้วยตรรกะที่ง่ายกว่านั้น คือฝั่งใดของจุดยกขึ้นเรือที่ค่าใช้จ่ายนั้นเกิดขึ้น ไม่ใช่ Incoterm ที่เขียนไว้ในสัญญา

Terminal Handling Charge คือค่าใช้จ่ายสำหรับอะไรจริง ๆ

THC คือค่าธรรมเนียมที่ผู้ดำเนินการท่าเรือ (หรือสายเรือในนามของผู้ดำเนินการ) เรียกเก็บสำหรับการเคลื่อนย้ายตู้คอนเทนเนอร์ระหว่างประตูทางเข้ากับเรือ ที่ต้นทาง ค่าใช้จ่ายนี้ครอบคลุมการรับตู้เข้าลานคอนเทนเนอร์ การเก็บตู้ไว้จนกว่าเรือจะมาถึง และการเคลื่อนย้ายพร้อมยกขึ้นเรือ ที่ปลายทาง กิจกรรมที่เทียบเท่ากันเกิดขึ้นในทิศทางกลับกัน คือการขนตู้ลงจากเรือ เคลื่อนย้ายผ่านลาน และเตรียมพร้อมให้รับที่ประตูทางออก

เนื่องจากทั้งสองเป็นกิจกรรมทางกายภาพที่แยกกันคนละท่าเรือ THC จึงเป็นค่าใช้จ่ายสองรายการแยกกันจริง ๆ คือ THC ต้นทางและ THC ปลายทาง แม้จะใช้ชื่อเดียวกันก็ตาม ความแตกต่างนี้คือกุญแจสำคัญในการเข้าใจว่าใครจ่ายอะไร เพราะ Incoterms กำหนดความรับผิดชอบด้านต้นทุนตามฝั่งของจุดยกขึ้นเรือที่กิจกรรมนั้นเกิดขึ้น และ THC ต้นทางกับปลายทางอยู่คนละฝั่งของเส้นนั้นพอดี

FOB และ CIF แบ่งเส้นต้นทุนไว้ตรงไหนจริง ๆ

ภายใต้ FOB ภาระต้นทุนของผู้ขายครอบคลุมทุกอย่างที่จำเป็นเพื่อส่งมอบสินค้าขึ้นเรือ ณ ท่าเรือต้นทางที่ระบุ ซึ่งรวมถึง THC ต้นทางด้วย เพราะการยกขึ้นเรือทำไม่ได้จริงหากไม่มีขั้นตอนนี้ เมื่อสินค้าอยู่บนเรือแล้ว ผู้ซื้อรับภาระต้นทุนสำหรับค่าระวางเรือและทุกอย่างหลังจากถึงปลายทาง รวมถึง THC ปลายทาง

ภายใต้ CIF ภาระต้นทุนของผู้ขายขยายออกไปมากกว่านั้น คือผู้ขายจ่ายค่าระวางเรือไปจนถึงท่าเรือปลายทางที่ระบุ และจัดหาประกันภัยสินค้าขั้นต่ำด้วย แต่จุดโอนความเสี่ยงที่แท้จริง รวมถึงการแบ่งต้นทุน THC ต้นทาง/ปลายทาง ยังคงอยู่ที่เดิมเหมือนกับภายใต้ FOB บางครั้ง CIF ถูกอธิบายอย่างหลวม ๆ ว่า "จัดการถึงท่าเรือปลายทางให้หมด" แต่นั่นเป็นการอธิบายที่ง่ายเกินไป เพราะ CIF ครอบคลุมเฉพาะค่าระวางและประกันภัยถึงปลายทางเท่านั้น ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายท้องถิ่นทุกรายการที่เกิดขึ้นเมื่อเรือมาถึง

นี่คือเหตุผลที่ THC ต้นทางเป็นภาระของผู้ขายภายใต้ทั้งสองเทอม และ THC ปลายทางเป็นภาระของผู้ซื้อภายใต้ทั้งสองเทอม สองเทอมนี้ต่างกันเฉพาะเรื่องค่าระวางเรือและประกันภัยที่อยู่ระหว่างกลางเท่านั้น ไม่ใช่เรื่องว่าใครดูแลค่าใช้จ่ายที่ท่าเรือแต่ละฝั่ง

ทำไมความสับสนนี้ยังคงเกิดขึ้นอยู่

หากการแบ่งนี้สม่ำเสมอขนาดนี้ ทำไมคำถามนี้จึงยังคงถูกถามซ้ำอยู่เรื่อย ๆ มีเหตุผลเชิงปฏิบัติหลายข้อ ข้อแรก สายเรือและผู้ดำเนินการท่าเรือมักเรียกเก็บ THC เป็นรายการค่าใช้จ่ายท้องถิ่นแยกต่างหาก แทนที่จะรวมเข้ากับอัตราค่าระวางเรือหลัก ทำให้ดูเหมือนเป็นค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมทั้งที่จริงถูกกำหนดไว้แล้วโดย Incoterm ตั้งแต่แรก

ข้อสอง ผู้ขายบางรายเสนอราคาแบบ CIF ที่ตั้งใจให้ครอบคลุมทุกอย่างจากฝั่งตนจริง ๆ โดยรับภาระค่าใช้จ่ายปลายทางอย่างไม่เป็นทางการเพื่อสร้างความได้เปรียบในการแข่งขัน ซึ่งเป็นทางเลือกเชิงพาณิชย์ที่ทำได้ แต่ไม่ใช่สิ่งที่ CIF กำหนดไว้เป็นค่าเริ่มต้น และอาจสร้างความคาดหวังที่ไม่ตรงกันหากผู้ซื้อสันนิษฐานว่าใบเสนอราคา CIF ทุกใบทำงานแบบนั้น

ข้อสาม THC ปลายทางมักถูกเรียกเก็บโดยตัวแทนที่ดูแลสินค้าเมื่อมาถึง ไม่ว่าจะเป็นสายเรือโดยตรงหรือฟอร์เวิร์ดเดอร์ปลายทางที่ทำงานให้ผู้ซื้อ และหากผู้ซื้อไม่เคยติดต่อตัวแทนรายนั้นมาก่อน ใบแจ้งหนี้ที่ไม่คาดคิดอาจดูเหมือนค่าใช้จ่ายใหม่หรือค่าใช้จ่ายแอบแฝง ทั้งที่จริงเป็นค่าใช้จ่ายมาตรฐานที่ตกอยู่ฝั่งผู้ซื้ออยู่แล้ว

สิ่งนี้หมายความว่าอย่างไรเมื่อเปรียบเทียบใบเสนอราคา

เนื่องจากการแบ่ง THC เป็นไปตามโครงสร้างของ Incoterm อยู่แล้ว งานเชิงปฏิบัติในการหลีกเลี่ยงข้อพิพาทจึงไม่ใช่การเจรจาใหม่ว่าใครจ่าย THC แต่คือการทำให้ทั้งสองฝ่ายรู้ชัดเจนว่าราคาที่เสนอครอบคลุมค่าใช้จ่ายใดบ้างก่อนตกลง ผู้ซื้อที่กำลังเปรียบเทียบใบเสนอราคา CIF สองใบที่ราคาดูใกล้เคียงกันควรถามผู้ขายแต่ละรายว่า THC ปลายทางรวมอยู่ในราคาแบบไม่เป็นทางการเพิ่มเติมจากภาระ CIF มาตรฐานหรือไม่ หรือจะถูกเรียกเก็บแยกต่างหากโดยตัวแทนปลายทาง เพราะผู้ขายแต่ละรายปฏิบัติแตกต่างกันแม้ใช้ Incoterm เดียวกัน

ในทางกลับกันสำหรับผู้ขายที่เสนอราคาแบบ FOB THC ต้นทางเป็นต้นทุนของผู้ขายตามเทอมอยู่แล้ว แต่ควรตรวจสอบกับท่าเรือหรือฟอร์เวิร์ดเดอร์ของตนเองว่าตัวเลข THC ปัจจุบันเป็นเท่าใดจริง ๆ ก่อนสรุปใบเสนอราคา แทนที่จะสันนิษฐานว่าเล็กน้อยหรือรวมอยู่ในค่าดำเนินการทั่วไปแล้ว

สำหรับธุรกิจที่ส่งสินค้าผ่านท่าเรือเดิมเป็นประจำ ควรสอบถามฟอร์เวิร์ดเดอร์โดยตรงถึงอัตรา THC ปัจจุบันของท่าเรือนั้น แทนที่จะอ้างอิงตัวเลขจากการส่งสินค้าครั้งก่อน เพราะผู้ดำเนินการท่าเรือปรับปรุงค่าธรรมเนียมเหล่านี้เป็นระยะ ตัวเลขจากปีที่แล้วจึงไม่ใช่ฐานที่น่าเชื่อถือสำหรับเปรียบเทียบใบเสนอราคาปัจจุบัน

ค่าใช้จ่ายท้องถิ่นอื่นที่เป็นไปตามตรรกะเดียวกัน

THC ไม่ใช่รายการต้นทุนเดียวที่มักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นประเด็นเจรจาเฉพาะของ Incoterm ทั้งที่จริงถูกกำหนดตามการแบ่งต้นทาง/ปลายทาง ค่าเอกสารที่สายเรือเรียกเก็บ ค่าซีล และค่าตรวจสอบตู้คอนเทนเนอร์ที่ต้นทาง โดยทั่วไปเป็นไปตามตรรกะฝั่งผู้ขายเดียวกับ THC ต้นทางภายใต้ทั้ง FOB และ CIF ส่วนค่าใช้จ่ายปลายทาง เช่น ค่าตรวจสอบศุลกากร ค่าเก็บตู้ค้าง (demurrage) หากไม่รับตู้ทันเวลา และค่าปล่อยเอกสารปลายทาง โดยทั่วไปตกอยู่ฝั่งผู้ซื้อ เป็นไปตามตรรกะเดียวกับ THC ปลายทาง

จุดร่วมของค่าใช้จ่ายเหล่านี้ทั้งหมดคือ Incoterms กำหนดความรับผิดชอบด้านต้นทุนตามว่ากิจกรรมนั้นเกิดขึ้นสัมพันธ์กับจุดโอนความเสี่ยงร่วมกันอย่างไร ไม่ใช่การระบุค่าใช้จ่ายท้องถิ่นทุกรายการไว้เป็นการเฉพาะ เมื่อเข้าใจตรรกะเชิงโครงสร้างนี้แล้ว คำถามส่วนใหญ่ว่า "ใครจ่ายค่าใช้จ่ายนี้" ภายใต้ FOB หรือ CIF สามารถตอบได้ด้วยคำถามที่ง่ายกว่า คือค่าใช้จ่ายนี้เกิดขึ้นก่อนหรือหลังสินค้าถูกยกขึ้นเรือ

ตัวอย่าง

ผู้ส่งออกเฟอร์นิเจอร์ไทยรายหนึ่งขายตู้คอนเทนเนอร์แบบ FOB Laem Chabang ให้ผู้ซื้อในยุโรป ผู้ส่งออกนำตู้ไปส่งที่ท่าเรือ จ่าย THC ต้นทางให้ผู้ดำเนินการท่าเรือเพื่อยกขึ้นเรือ และสัญญาขนส่งของผู้ซื้อกับสายเรือเริ่มต้นตั้งแต่จุดนั้น เมื่อตู้คอนเทนเนอร์มาถึงยุโรป ตัวแทนปลายทางของสายเรือจะเรียกเก็บ THC จากผู้ซื้อ พร้อมค่าตรวจสอบศุลกากรใด ๆ ที่อาจมี ซึ่งเป็นค่าใช้จ่ายที่ผู้ซื้อคาดไว้แล้วภายใต้ FOB เพราะทุกอย่างหลังการยกขึ้นเรือเป็นของผู้ซื้ออยู่แล้ว

ในคำสั่งซื้ออีกรายการหนึ่ง ผู้ส่งออกรายเดียวกันเสนอราคา CIF ให้ผู้ซื้ออีกรายสำหรับสินค้าลักษณะใกล้เคียงกัน ผู้ส่งออกในกรณีนี้จ่ายค่าระวางเรือและจัดหาประกันภัยขั้นต่ำไปจนถึงท่าเรือยุโรปเพิ่มเติม นอกเหนือจาก THC ต้นทางที่จ่ายอยู่แล้วภายใต้ FOB เมื่อตู้คอนเทนเนอร์มาถึง ผู้ซื้อก็ยังคงได้รับใบแจ้งหนี้ THC ปลายทางจากตัวแทนที่ปลายทางอยู่ดี ไม่ใช่เพราะผู้ส่งออกทำอะไรแตกต่างไป แต่เพราะ CIF ไม่เคยครอบคลุมค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นหลังสินค้าถึงท่าเรือปลายทางตั้งแต่แรก ผู้ซื้อที่เข้าใจเรื่องนี้ล่วงหน้าจะไม่รู้สึกประหลาดใจกับใบแจ้งหนี้ ส่วนผู้ซื้อที่สันนิษฐานว่า CIF หมายถึง "ไม่ต้องจ่ายอะไรเพิ่มอีก" จะเป็นฝ่ายที่ประหลาดใจ