CIP Incoterms คืออะไร และประกันภัยที่ผู้ขายต้องจัดมีผลอย่างไร

จาก Incoterms 2020 ทั้งสิบเอ็ดเงื่อนไข CIP เป็นหนึ่งในเงื่อนไขที่ถูกเข้าใจผิดบ่อยที่สุด ส่วนหนึ่งเพราะชื่อของมันอธิบายภาระสองอย่าง คือค่าขนส่งและประกันภัย แต่ไม่ได้บอกสิ่งที่ผู้ซื้อมักสนใจที่สุด นั่นคือความรับผิดชอบต่อสินค้าที่เสียหายหรือสูญหายโอนจากผู้ขายไปยังผู้ซื้อเมื่อไหร่กันแน่ ชื่อของเงื่อนไขนี้ตอบแค่ว่าผู้ขายจ่ายค่าอะไร แต่ไม่ได้ตอบว่าใครแบกรับความเสี่ยงระหว่างสินค้าอยู่ในระหว่างขนส่ง และสองคำถามนี้มีคำตอบต่างกันภายใต้ CIP ซึ่งเป็นต้นตอของความสับสนส่วนใหญ่เกี่ยวกับเงื่อนไขนี้

CIP อยู่ในกลุ่มเงื่อนไข 'ใช้ได้กับการขนส่งทุกโหมด' ของ Incoterms ร่วมกับ EXW, FCA, CPT, DAP, DPU และ DDP หมายความว่าไม่ได้จำกัดเฉพาะการขนส่งทางเรือแบบที่ CIF, FOB, FAS และ CFR เป็น สินค้าที่ใช้ CIP สามารถเคลื่อนที่ด้วยรถบรรทุก เครื่องบิน เรือ รถไฟ หรือผสมผสานกันได้ ทำให้เป็นตัวเลือกที่พบบ่อยสำหรับสินค้าบรรจุตู้คอนเทนเนอร์ที่เดินทางแบบหลายรูปแบบ รวมถึงสินค้าจำนวนมากที่เคลื่อนเข้าและออกจากประเทศไทยผ่านทั้งทางเรือและรถบรรทุกภายในประเทศ

สองภาระหน้าที่เบื้องหลังชื่อของ CIP

ค่าขนส่ง: ภายใต้ CIP ผู้ขายจองและจ่ายค่าขนส่งสินค้าจากจุดส่งมอบไปจนถึงจุดหมายที่ระบุซึ่งทั้งสองฝ่ายตกลงกันในสัญญาซื้อขาย ซึ่งอาจเป็นท่าเรือ ท่าเทียบตู้คอนเทนเนอร์ในแผ่นดิน เมืองที่ระบุ หรือที่อยู่ที่ระบุ ผู้ขายไม่จำเป็นต้องใช้ผู้ขนส่งหรือเส้นทางใดเป็นพิเศษนอกเหนือจากที่เป็นปกติของการค้า แต่ต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการนำสินค้าไปถึงจุดที่ระบุนั้น

ประกันภัย: แยกต่างหาก ผู้ขายต้องจัดทำประกันภัยสินค้าที่ครอบคลุมความเสี่ยงของผู้ซื้อต่อการสูญหายหรือเสียหายระหว่างการขนส่งเดียวกันนี้ และระบุผู้ซื้อ (หรือผู้ที่ผู้ซื้อกำหนด) เป็นฝ่ายที่มีสิทธิ์เคลมภายใต้กรมธรรม์ นี่เป็นภาระที่มีความหมายจริง ไม่ใช่แค่พิธีการ กรมธรรม์ต้องคุ้มครองได้จริงหากเกิดเหตุ และ Incoterms 2020 ได้กำหนดมาตรฐานขั้นต่ำที่ชัดเจนว่าความคุ้มครองนี้ต้องดีแค่ไหน ซึ่งจะกล่าวถึงต่อไป

ทั้งสองภาระหน้าที่นี้ครอบคลุมไปจนถึงจุดหมายที่สัญญาระบุ ซึ่งเป็นเหตุผลที่การระบุจุดหมายให้ชัดเจน ลงรายละเอียดถึงที่อยู่หรือเทอร์มินัลที่อาจคลุมเครือ เป็นหนึ่งในรายละเอียดที่สำคัญที่สุดที่ต้องทำให้ถูกต้องเมื่อสัญญาซื้อขายระบุ CIP

ความเสี่ยงโอนที่จุดไหนจริง ๆ และทำไมจึงไม่ตรงกับต้นทุน

นี่คือจุดที่คนสับสนบ่อยที่สุด จุดโอนความเสี่ยงของ CIP ไม่เกี่ยวข้องกับจุดหมายที่ระบุที่ผู้ขายกำลังจ่ายเงินไปให้ถึงเลย ความเสี่ยงต่อการสูญหายหรือเสียหายโอนจากผู้ขายไปยังผู้ซื้อทันทีที่สินค้าถูกส่งมอบให้ผู้ขนส่งรายแรก เช่น เมื่อตู้คอนเทนเนอร์ถูกส่งมอบให้บริษัทรถบรรทุกสำหรับช่วงในแผ่นดินช่วงแรก หรือถูกโหลดขึ้นเรือลำแรก แล้วแต่ว่าจุดส่งมอบที่สัญญาระบุคือจุดใด สิ่งที่เกิดขึ้นกับสินค้าหลังจากจุดนั้น พูดอย่างเคร่งครัดแล้วเป็นความเสี่ยงของผู้ซื้อ แม้ผู้ขายจะยังเป็นผู้จ่ายค่าระวางและถือกรมธรรม์ประกันภัยอยู่ก็ตาม

โครงสร้างนี้เกิดขึ้นเพราะ CIP พัฒนามาจาก CPT (Carriage Paid To) โดยเพิ่มข้อกำหนดประกันภัยเข้าไป และ CPT เองก็ใช้ตรรกะเดียวกันกับ FCA ในเงื่อนไขที่ครอบคลุมเฉพาะต้นทุนเท่านั้น คือ 'จ่ายถึงปลายทาง แต่ความเสี่ยงโอนตั้งแต่ต้น' ผลในทางปฏิบัติคือผู้ซื้อภายใต้ CIP ต้องรับความเสี่ยงทางการเงินจากการขนส่งตั้งแต่จุดที่เร็วกว่าที่ภาระการจ่ายเงินของผู้ขายจะบ่งบอกไว้มาก ซึ่งเป็นเหตุผลที่ข้อกำหนดประกันภัยสำคัญพอ ๆ กับเรื่องนี้ ผู้ซื้อคือผู้แบกรับความเสี่ยงนั้น แต่ผู้ขายคือฝ่ายที่มีภาระตามสัญญาที่ต้องซื้อกรมธรรม์ที่คุ้มครองความเสี่ยงนั้นไว้

ข้อกำหนดประกันภัย: ทำไม CIP และ CIF จึงไม่ใช่สิ่งเดียวกัน

บางครั้ง CIP และ CIF ถูกมองว่าเทียบเท่ากันแบบหลวม ๆ เพราะทั้งคู่กำหนดให้ผู้ขายเป็นผู้รับผิดชอบเรื่องประกันภัย แต่ตั้งแต่การปรับปรุง Incoterms 2020 ทั้งสองไม่เท่ากันอีกต่อไป และความแตกต่างนี้ตั้งใจให้เป็นเช่นนั้น CIF ยังคงกำหนดความคุ้มครองขั้นต่ำเพียง Institute Cargo Clauses (C) หรือเงื่อนไขเทียบเท่า ซึ่งคุ้มครองเฉพาะรายการภัยที่ระบุไว้จำกัด เช่น ไฟไหม้ เรือจม หรือชนกัน และไม่ครอบคลุมความเสียหายจำนวนมากที่เกิดขึ้นจริงกับสินค้าระหว่างขนส่ง รวมถึงความเสียหายจากน้ำหลายรูปแบบ ความเสียหายจากการขนถ่าย และการโจรกรรม

CIP ในปัจจุบันกำหนดขั้นต่ำที่สูงกว่าอย่างมีนัยสำคัญ คือ Institute Cargo Clauses (A) หรือเทียบเท่า ซึ่งเป็นกรมธรรม์แบบ all-risks ที่คุ้มครองการสูญหายหรือเสียหายจากสาเหตุภายนอกเกือบทั้งหมด เว้นแต่จะถูกยกเว้นไว้เฉพาะเจาะจง (ข้อยกเว้นมาตรฐานเกี่ยวข้องกับสิ่งต่าง ๆ เช่น ความเสียหายที่เกิดจากธรรมชาติของสินค้าเอง เจตนาทุจริต หรือสงครามและการนัดหยุดงาน ซึ่งมักจัดการแยกต่างหาก) คณะกรรมการร่าง Incoterms เปลี่ยนแปลงข้อนี้เพราะ CIP ถูกใช้กับสินค้าและเส้นทางที่หลากหลายกว่ามาก รวมถึงสินค้ามูลค่าสูงและการขนส่งแบบหลายรูปแบบ ที่ความคุ้มครองขั้นต่ำถูกมองว่าไม่เพียงพอเป็นค่าเริ่มต้น ผู้ขายและผู้ซื้อยังคงตกลงกันให้ใช้ความคุ้มครองระดับอื่นในสัญญาได้ แต่ Institute Cargo Clauses (A) เป็นระดับพื้นฐานในปัจจุบัน หากสัญญาระบุแค่ 'CIP' โดยไม่ได้ระบุอย่างอื่นเพิ่มเติม

ผลในทางปฏิบัติคือ ผู้ซื้อที่ได้รับใบเสนอราคาแบบ CIP มีสิทธิ์คาดหวังความคุ้มครองประกันภัยที่กว้างกว่าผู้ซื้อที่ได้รับใบเสนอราคาแบบ CIF สำหรับสินค้าที่ใกล้เคียงกัน และควรตรวจสอบในสัญญาซื้อขายหรือใบรับรองประกันภัยเองว่ากรมธรรม์เป็นไปตามหรือสูงกว่ามาตรฐาน ICC (A) แทนที่จะสันนิษฐานว่าเป็นไปตามนั้นโดยอัตโนมัติ

ผู้ซื้อใช้กรมธรรม์ประกันภัยได้อย่างไร

เนื่องจากผู้ขายเป็นผู้จัดทำประกันภัย แต่ผู้ซื้อเป็นผู้แบกรับความเสี่ยงตลอดการเดินทางส่วนใหญ่ Incoterms 2020 กำหนดให้ผู้ซื้อต้องอยู่ในสถานะที่สามารถใช้กรมธรรม์ได้จริงหากเกิดปัญหา ไม่ว่าจะเป็นการระบุชื่อเป็นผู้เอาประกันโดยตรง หรือมีความสามารถที่จะให้สิทธิ์ของผู้ขายภายใต้กรมธรรม์ถูกโอนให้ ในทางปฏิบัติ ผู้ขายมักส่งใบรับรองประกันภัยหรือเอกสารกรมธรรม์ให้ผู้ซื้อเป็นส่วนหนึ่งของเอกสารขนส่ง และผู้ซื้อจะยื่นเคลมโดยตรงกับบริษัทประกัน (หรือผ่านผู้ขาย ขึ้นอยู่กับโครงสร้างของกรมธรรม์) หากสินค้ามาถึงในสภาพเสียหายหรือสูญหายระหว่างขนส่ง

ควรตรวจสอบเรื่องนี้ตั้งแต่ตอนได้รับเอกสาร ไม่ใช่หลังจากต้องเคลมจริง คือยืนยันว่ากรมธรรม์ระบุผู้ซื้อเป็นผู้รับผลประโยชน์ ครอบคลุมมูลค่าสินค้าที่ถูกต้อง และระบุขอบเขตความคุ้มครองที่ถูกต้อง (ICC (A) หรือดีกว่า) เพื่อขจัดต้นตอของข้อพิพาทตั้งแต่ก่อนเกิดปัญหา ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ทุกฝ่ายอดทนกับขั้นตอนเอกสารไปมาได้น้อยที่สุด

เมื่อไหร่ CIP เหมาะ และเมื่อไหร่เงื่อนไขอื่นเหมาะกว่า

CIP เหมาะกับผู้ขายที่พร้อมจัดการขนส่งระหว่างประเทศและประกันภัยเอง แล้วรวมต้นทุนเหล่านั้นไว้ในราคาขาย และเหมาะกับผู้ซื้อที่ต้องการราคาสินค้าถึงจุดที่ระบุโดยไม่ต้องจัดการจองระวางเอง แต่ยังคงต้องเข้าใจว่าตนเองไม่ใช่ผู้ขายที่แบกรับความเสี่ยงระหว่างขนส่ง เป็นตัวเลือกที่พบบ่อยสำหรับการขนส่งแบบหลายรูปแบบ ที่จุดหมายเดียวที่ระบุ เช่น คลังสินค้าในแผ่นดิน เหมาะสมกว่าเงื่อนไขแบบท่าเรือถึงท่าเรืออย่าง CIF

จุดที่ CIP มักไม่เหมาะเท่า คือผู้ซื้อที่ต้องการควบคุมการเลือกผู้ขนส่งและเงื่อนไขประกันภัยเอง มักเหมาะกับ FCA มากกว่า (ผู้ขายส่งมอบให้ผู้ขนส่งที่ผู้ซื้อกำหนด ผู้ซื้อจัดการค่าขนส่งหลักเอง) ควบคู่กับประกันภัยสินค้าที่ผู้ซื้อจัดทำเอง ผู้ขายที่ไม่ต้องการภาระงานบริหารในการจัดทำกรมธรรม์ระดับ ICC (A) ที่ตรงตามข้อกำหนดสำหรับทุกชิปเมนต์ อาจเลือก FOB หรือ FCA แล้วปล่อยให้ผู้ซื้อจัดการประกันภัยเองทั้งหมด และสำหรับสินค้าทางเรือแบบท่าเรือถึงท่าเรือแบบตรงไปตรงมาที่ทั้งสองฝ่ายพอใจกับความคุ้มครองขั้นต่ำ CIF ยังคงบริหารจัดการได้ง่ายกว่า แม้จะให้ความคุ้มครองน้อยกว่าโดยค่าเริ่มต้นก็ตาม

ตัวอย่าง

สมมติผู้ซื้อไทยนำเข้าชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์จากซัพพลายเออร์ในเยอรมนี ตกลงกันเป็น CIP กรุงเทพฯ (คลังสินค้าในแผ่นดินที่ระบุในเขตกรุงเทพฯ) ผู้ขายเยอรมันจัดการขนส่งแบบหลายรูปแบบ คือรถบรรทุกไปยังท่าเรือในยุโรป ขนส่งทางเรือมายังแหลมฉบัง และรถบรรทุกในประเทศไปยังคลังสินค้าที่ระบุในกรุงเทพฯ และเป็นผู้จ่ายค่าใช้จ่ายทั้งหมดนี้ ผู้ขายยังจัดทำกรมธรรม์ประกันภัยสินค้าที่ตรงตามขั้นต่ำ ICC (A) โดยระบุผู้ซื้อไทยเป็นฝ่ายที่มีสิทธิ์เคลม และส่งใบรับรองประกันภัยไปพร้อมกับเอกสารขนส่งอื่น

ความเสี่ยงโอนไปยังผู้ซื้อทันทีที่สินค้าถูกส่งมอบให้ผู้ขนส่งรายแรก คือบริษัทรถบรรทุกที่มารับสินค้าจากโรงงานของผู้ขายในเยอรมนี แม้ผู้ขายจะยังคงจ่ายค่าใช้จ่ายสำหรับทุกช่วงที่เหลือของการเดินทาง รวมถึงรถบรรทุกในประเทศหลังตู้คอนเทนเนอร์ผ่านศุลกากรไทยแล้วก็ตาม หากตู้คอนเทนเนอร์เสียหายระหว่างช่วงขนส่งทางเรือ ผู้ซื้อไทย ไม่ใช่ผู้ขายเยอรมัน คือผู้แบกรับความสูญเสียนั้นในเชิงพาณิชย์ แต่สามารถเรียกคืนได้โดยยื่นเคลมกับกรมธรรม์ประกันภัยที่ผู้ขายมีภาระตามสัญญาที่ต้องจัดทำไว้ ผู้ซื้อยังคงรับผิดชอบแยกต่างหากในการจัดการพิธีการนำเข้าไทยและจ่ายภาษีที่เกี่ยวข้องเมื่อสินค้าถึงประเทศไทย เพราะ CIP ไม่ได้โอนภาระนี้ให้ผู้ขาย