วิธีคำนวณอากรนำเข้าและ VAT แบบเข้าใจโครงสร้างก่อนขอราคาจริง

ใบเสนอราคาขนส่งอาจดูละเอียดถึงหลักบาทสุดท้าย แต่ยังทิ้งให้ตัวเลขอากรและ VAT ที่แท้จริงเป็นปริศนาอยู่ดี เพราะตัวเลขทั้งสองนี้ส่วนใหญ่ไม่ได้ถูกกำหนดโดยฟอร์เวิร์ดเดอร์เลย แต่ถูกกำหนดโดยสูตรการคำนวณที่ผู้นำเข้าควรเข้าใจให้มากพอที่จะตั้งคำถามได้ถูกจุด ข่าวดีคือโครงสร้างเบื้องหลังการคำนวณนี้ตายตัวและเรียนรู้ได้ แม้ว่าอัตราที่แท้จริงสำหรับสินค้าเฉพาะรายการจะเป็นสิ่งที่มีเพียงตัวแทนออกของหรือกรมศุลกากรเท่านั้นที่ยืนยันได้

บทความนี้จะไล่เรียงโครงสร้างดังกล่าว ตั้งแต่การกำหนดมูลค่าที่ต้องเสียอากร วิธีหาอัตราอากรที่ใช้จริง ไปจนถึงวิธีที่ VAT ถูกคิดซ้อนทับอากรแทนที่จะคำนวณแยกจากกัน บทความนี้ตั้งใจไม่ระบุเปอร์เซ็นต์อากรหรืออัตรา VAT ที่เจาะจง เพราะตัวเลขเหล่านั้นขึ้นกับพิกัด HS Code สินค้าเฉพาะ และเปลี่ยนแปลงได้ตามเวลา การระบุตัวเลขในที่นี้มีความเสี่ยงที่จะผิดสำหรับสินค้าล็อตจริงของผู้อ่าน และแย่กว่านั้นคือผิดอย่างมั่นใจ สิ่งที่บทความนี้ให้แทนคือแผนที่ เมื่อเข้าใจลำดับขั้นตอนแล้ว ตัวเลขเฉพาะที่ตัวแทนออกของหรือผลการตรวจสอบมูลค่าศุลกากรส่งกลับมาก็จะมีความหมายจริง ๆ

ขั้นที่หนึ่ง: กำหนดมูลค่า CIF

ก่อนที่จะคำนวณอัตราอากรใด ๆ กรมศุลกากรไทยต้องมีมูลค่าที่ต้องเสียอากรเสียก่อน มูลค่านั้นโดยทั่วไปคือมูลค่า CIF (Cost, Insurance, Freight) หมายถึงราคาสินค้าเองบวกค่าระวางระหว่างประเทศและค่าประกันภัยจนถึงท่าเรือหรือสนามบินปลายทางในไทย ประเด็นนี้สำคัญกว่าที่คิด เพราะหมายความว่าฐานคำนวณอากรไม่ใช่แค่จำนวนเงินที่ผู้นำเข้าจ่ายให้โรงงานเท่านั้น

หากซื้อสินค้าภายใต้ Incoterm เช่น EXW หรือ FCA ที่ผู้ซื้อเป็นผู้จัดการและจ่ายค่าระวางระหว่างประเทศและค่าประกันภัยแยกต่างหาก ค่าใช้จ่ายเหล่านั้นยังต้องถูกบวกเข้ากับราคาสินค้าเพื่อให้ได้ตัวเลข CIF ที่ใช้ในการสำแดงศุลกากร ไม่ได้หายไปจากการคำนวณเพียงเพราะจ่ายให้อีกฝ่ายหนึ่ง หากซื้อสินค้าภายใต้ CIF หรือเทอมที่ผู้ขายจัดการค่าระวางในลักษณะใกล้เคียงกัน ค่าระวางและประกันภัยจะรวมอยู่ในราคาที่ผู้ขายเสนอมาแล้ว ซึ่งอาจทำให้ระบุตัวเลข CIF ได้ตรงไปตรงมากว่า แต่ก็ยังควรตรวจสอบให้แน่ใจว่าครอบคลุมอะไรบ้างจริง ๆ

ผลในทางปฏิบัติคือ ราคาสินค้าที่ต่ำลงเพียงอย่างเดียวไม่ได้แปลว่าอากรจะต่ำลงตามไปโดยอัตโนมัติ หากค่าระวางหรือประกันภัยถูกจ่ายแยกในใบแจ้งหนี้อีกใบ หรือผู้ซื้อจัดการเอง แทนที่จะรวมอยู่ในราคาของซัพพลายเออร์ ศุลกากรประเมินมูลค่าของสินค้าทั้งชิปเมนต์แบบรวม ไม่ได้ดูเฉพาะตัวสินค้าเพียงอย่างเดียว

ขั้นที่สอง: พิกัด HS Code เป็นตัวกำหนดอัตราอากร

เมื่อกำหนดมูลค่า CIF ได้แล้ว อัตราอากรที่ใช้จริงจะถูกกำหนดโดยพิกัด HS Code ของสินค้า ซึ่งเป็นรหัสจำแนกพิกัดศุลกากรมาตรฐานสากลที่ขยายรายละเอียดในระดับประเทศ ใช้ระบุประเภทสินค้าที่นำเข้าอย่างชัดเจน ขั้นตอนนี้อาจกล่าวได้ว่าสำคัญที่สุดในกระบวนการทั้งหมด เพราะสินค้าสองชิ้นที่ดูคล้ายกันในสายตาคนทั่วไป อาจถูกจัดพิกัดต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ และมีอัตราอากรต่างกันตามไปด้วย ขึ้นอยู่กับรายละเอียดเช่น วัสดุ ฟังก์ชันการใช้งาน หรือระดับการประกอบ

ผู้นำเข้า ไม่ใช่ฟอร์เวิร์ดเดอร์หรือโรงงาน เป็นผู้รับผิดชอบความถูกต้องของการจำแนกพิกัดที่สำแดงในท้ายที่สุด แม้ว่าตัวแทนออกของจะเป็นผู้จัดทำการยื่นเรื่องแทนก็ตาม (ประเด็นนี้มีรายละเอียดเพิ่มเติมในบทความเรื่องฟอร์เวิร์ดเดอร์กับตัวแทนออกของของเว็บไซต์นี้) นี่คือแรงจูงใจสำคัญที่ควรตรวจสอบการจำแนกพิกัดให้ถูกต้องจริง ๆ แทนที่จะเดาหรือคัดลอกจากสินค้าที่คล้ายกันในชิปเมนต์ก่อนหน้า เพราะพิกัด HS Code ที่ผิดอาจหมายถึงอัตราอากรที่ผิดไปในทิศทางใดทิศทางหนึ่ง และอาจนำไปสู่การตั้งคำถามจากศุลกากรที่ทำให้การปล่อยสินค้าล่าช้าระหว่างรอการชี้แจง

สำหรับสินค้าใหม่หรือสินค้าที่ไม่คุ้นเคย ควรขอคำวินิจฉัยพิกัดอย่างเป็นทางการ หรืออย่างน้อยขอความเห็นที่มีการบันทึกไว้จากตัวแทนออกของที่มีใบอนุญาตก่อนสินค้าล็อตแรกจะมาถึง แทนที่จะมาพบว่าพิกัดถูกโต้แย้งตอนที่สินค้าตกค้างอยู่ที่ท่าเรือแล้ว

ขั้นที่สาม: อากรคิดจาก CIF แล้ว VAT คิดจาก CIF บวกอากร

เมื่อได้มูลค่า CIF และอัตราที่ใช้จริงแล้ว อากรจะคำนวณง่าย ๆ คือมูลค่า CIF คูณด้วยอัตรานั้น ส่วน VAT เป็นขั้นตอนถัดไป และเป็นจุดที่ผู้นำเข้ามือใหม่มักตกใจ เพราะ VAT ไม่ได้คำนวณจากมูลค่า CIF เพียงอย่างเดียว แต่คำนวณจากมูลค่า CIF บวกอากรที่คิดไปแล้ว และบวกภาษีสรรพสามิตด้วยหากสินค้านั้นอยู่ในหมวดที่ต้องเสีย กล่าวคือ VAT ถูกคิดจากฐานที่รวมอากรเข้าไปแล้ว จึงไม่สามารถนำสองภาษีมาบวกกันแบบเป็นเปอร์เซ็นต์อิสระของตัวเลขเดียวกันได้

ลำดับนี้สำคัญเพราะมีผลทบต่อกันไปเรื่อย ๆ มูลค่า CIF ที่สูงขึ้นทำให้อากรสูงขึ้น และอากรที่สูงขึ้นนั้นก็ทำให้ฐาน VAT สูงขึ้นตามไปด้วย การเปลี่ยนแปลงที่จุดต้น ๆ ของลำดับจึงส่งผลกระเพื่อมไปตลอดทุกขั้นตอนถัดไป นี่คือเหตุผลที่การกำหนดมูลค่า CIF ให้ถูกต้องตั้งแต่ขั้นที่หนึ่งมีผลกระทบมากกว่าที่คิดในตอนแรก เพราะความผิดพลาดตรงนั้นไม่ได้ทำให้อากรผิดเพียงอย่างเดียว แต่ทำให้ฐาน VAT ผิดไปด้วย

สำหรับสินค้าที่ต้องเสียภาษีสรรพสามิตด้วย ซึ่งเป็นหมวดสินค้าเฉพาะที่รัฐเก็บภาษีแยกต่างหากจากอากรนำเข้าปกติ จำนวนภาษีสรรพสามิตนั้นจะถูกบวกเข้าไปในฐาน VAT ด้วยก่อนคำนวณ VAT ส่วนสินค้าเฉพาะรายการหนึ่งจะอยู่ในหมวดนี้หรือไม่เป็นคำถามเชิงการจำแนกพิกัด ไม่ควรสันนิษฐานไปทางใดทางหนึ่งโดยไม่ตรวจสอบ

อัตราอากรพิเศษภายใต้ข้อตกลงการค้า

อัตราอากรมาตรฐานที่ผูกกับพิกัด HS Code ซึ่งบางครั้งเรียกว่าอัตรา MFN (Most-Favored-Nation) ไม่ใช่อัตราที่ใช้จริงเสมอไป ประเทศไทยเป็นภาคีข้อตกลงการค้าหลายฉบับที่อาจเปิดให้ใช้อัตราอากรพิเศษที่ต่ำกว่าสำหรับสินค้าที่มีแหล่งกำเนิดจากประเทศคู่ภาคี โดยมีเงื่อนไขว่าสินค้าล็อตนั้นต้องเข้าเกณฑ์กฎแหล่งกำเนิดสินค้าของข้อตกลงนั้น และมีหนังสือรับรองแหล่งกำเนิดสินค้าที่ถูกต้องแนบมาด้วย เช่น Form E สำหรับสินค้าจากจีนภายใต้ข้อตกลงอาเซียน-จีน

นี่เป็นโอกาสจริงในการลดอากรอย่างถูกต้องตามกฎหมาย แต่ไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นอัตโนมัติ เพียงแค่ประเทศแหล่งกำเนิดไม่ได้ทำให้สินค้าล็อตนั้นมีสิทธิ์ทันที ตัวสินค้าเองต้องเข้าเกณฑ์แหล่งกำเนิดของข้อตกลงนั้นสำหรับพิกัดนั้นด้วย และต้องขอหนังสือรับรองที่ถูกต้องมาแนบกับการสำแดงศุลกากร การขอใช้อัตราพิเศษโดยไม่มีหนังสือรับรองที่ถูกต้องรองรับ หรือสันนิษฐานว่ามีสิทธิ์จากประเทศแหล่งกำเนิดเพียงอย่างเดียว เป็นหนึ่งในสาเหตุที่พบบ่อยที่ทำให้การนำเข้าเจอการประเมินอากรที่ไม่คาดคิด หรือความล่าช้าในการปล่อยสินค้าระหว่างรอตรวจสอบพิกัดและการอ้างสิทธิ์แหล่งกำเนิด

บทความเรื่องการตรวจสอบหนังสือรับรองแหล่งกำเนิดสินค้า Form E ของเว็บไซต์นี้ครอบคลุมเอกสารนี้โดยเฉพาะในรายละเอียดมากกว่านี้ ประเด็นที่กว้างกว่าในที่นี้คือควรตรวจสอบสิทธิ์การใช้อัตราพิเศษล่วงหน้าเชิงรุก ก่อนที่ใบเสนอราคาจะตั้งสมมติฐานอัตราที่อาจไม่มีสิทธิ์ใช้จริง

สิ่งที่ต้นทุนนำเข้าที่แท้จริงต้องบวกเพิ่มนอกเหนือจากอากรและ VAT

อากรและ VAT คือส่วนภาษีของต้นทุนการนำเข้า แต่ไม่ใช่ต้นทุนนำเข้าทั้งหมด ต้นทุนรวมที่สมจริงยังต้องรวมค่าใช้จ่ายที่อยู่นอกสูตรคำนวณภาษีทั้งหมด เช่น ค่าดำเนินการที่ท่าเรือ/สนามบินทั้งต้นทางและปลายทาง ค่าธรรมเนียมพิธีการศุลกากรและเอกสารที่ตัวแทนออกของหรือฟอร์เวิร์ดเดอร์เรียกเก็บ และค่ารถบรรทุกภายในประเทศจากท่าเรือหรือสนามบินไปยังปลายทางสุดท้าย ค่าใช้จ่ายเหล่านี้ไม่ได้คิดเป็นเปอร์เซ็นต์ของ CIF เหมือนอากร แต่เป็นรายการแยกต่างหากที่มีฐานคำนวณของตัวเอง รายละเอียดครบถ้วนของค่าใช้จ่ายเหล่านี้อยู่ในบทความเรื่องต้นทุนนำเข้าไทยของเว็บไซต์นี้

ใบเสนอราคาที่ระบุเฉพาะอากรและ VAT โดยไม่รวมค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมเหล่านี้ ไม่ได้ผิด แต่ก็ไม่ครบถ้วนเช่นกัน เพราะตอบคำถามเรื่องภาษีเท่านั้น ไม่ใช่คำถามเรื่องต้นทุนนำเข้ารวม การขอให้ฟอร์เวิร์ดเดอร์หรือตัวแทนออกของแจกแจงทั้งการคำนวณภาษีและค่าใช้จ่ายที่ไม่ใช่ภาษีแยกกัน แทนที่จะรวมเป็นตัวเลขเดียว จะช่วยให้เห็นได้ง่ายขึ้นว่าใบเสนอราคาหนึ่งต่างจากอีกใบที่ดูเหมือนครอบคลุมสินค้าล็อตเดียวกันตรงไหนบ้าง

การขอตัวเลขจริงสำหรับสินค้าล็อตเฉพาะ

เนื้อหาทั้งหมดข้างต้นอธิบายกลไกการคำนวณ และตั้งใจไม่ระบุเปอร์เซ็นต์อากรหรืออัตรา VAT ที่เจาะจง เพราะทั้งสองขึ้นอยู่กับพิกัด HS Code ของสินค้า ประเทศแหล่งกำเนิด การมีสิทธิ์ใช้ข้อตกลงพิเศษหรือไม่ และอัตราที่เปลี่ยนแปลงได้ตามเวลา ตัวเลขใดก็ตามที่ระบุแบบทั่วไปในที่นี้อาจผิดสำหรับสินค้าล็อตเฉพาะ หรืออาจล้าสมัยไปแล้ว ไม่ว่ากรณีใดก็มีประโยชน์น้อยกว่าอัตราปัจจุบันที่แท้จริงซึ่งตัวแทนออกของหรือกรมศุลกากรยืนยันได้

แนวทางที่ปฏิบัติได้จริงคือขอให้ยืนยันพิกัด HS Code ตั้งแต่เนิ่น ๆ ควรทำก่อนสั่งซื้อครั้งแรกกับซัพพลายเออร์รายใหม่ แล้วขอให้ตัวแทนออกของที่มีใบอนุญาตหรือฟอร์เวิร์ดเดอร์คำนวณอากรและ VAT จริงสำหรับสินค้ารายการนั้น โดยใช้มูลค่า CIF จริงของสินค้าล็อตนั้น ตัวเลขที่ผูกกับพิกัดที่ยืนยันแล้วและมูลค่า CIF จริงมีค่ามากกว่าเปอร์เซ็นต์ทั่วไปที่ดึงมาจากแหล่งข้อมูลที่อาจล้าสมัยมาก และเป็นตัวเลขที่ควรนำไปใส่ในงบประมาณต้นทุนนำเข้าจริง ๆ