Air Freight Consolidator คืออะไร และ Consolidation ช่วยลดต้นทุนอย่างไร

ผู้ส่งสินค้าที่มีปริมาณเพียงไม่กี่ร้อยกิโลกรัมทางอากาศมักเจอปัญหาที่ชัดเจน คือสายการบินคิดราคาระวางสินค้าเป็นช่วงน้ำหนัก และสินค้าล็อตเล็กแทบไม่มีทางเข้าเกณฑ์ที่อัตราต่อกิโลกรัมจะคุ้มค่ากว่า การจองตรงกับสายการบินสำหรับสินค้าล็อตเล็กเพียงครั้งเดียวจึงอาจหมายถึงการจ่ายในอัตราที่ไม่คุ้มค่านัก เพียงเพราะน้ำหนักของสินค้ารายนั้นไม่มากพอ Air Freight Consolidator จึงเกิดขึ้นมาเพื่อแก้ปัญหานี้โดยเฉพาะ

แทนที่ผู้ส่งสินค้าหลายรายจะจองระวางเล็ก ๆ แยกกัน Consolidator จะรวบรวมสินค้าจากผู้ส่งหลายรายที่มีปลายทางใกล้เคียงกัน รวมเข้าเป็นการจองก้อนใหญ่ก้อนเดียว และดูแลความสัมพันธ์กับสายการบินแทนทุกฝ่าย ผู้ส่งสินค้าแต่ละรายยังคงได้รับเอกสารขนส่งของตัวเองและติดตามสถานะของตัวเองได้ แต่การจองระวางกับสายการบินที่อยู่เบื้องหลัง รวมถึงช่วงน้ำหนักที่เข้าเกณฑ์ จะถูกใช้ร่วมกันทั้งกลุ่ม

สิ่งที่ Air Freight Consolidator ทำ

หน้าที่หลักของ Consolidator คือการรวมสินค้า แต่งานเบื้องหลังที่แท้จริงประกอบด้วยหลายส่วนที่ต้องประสานกัน

• หาผู้ส่งสินค้าและปริมาณสินค้า — สร้างกระแสสินค้าอย่างสม่ำเสมอจากผู้ส่งหลายรายบนเส้นทางหนึ่ง ๆ เพื่อให้มีปริมาณเพียงพอที่จะจัดเที่ยว Console ได้อย่างคุ้มค่า
• ตรวจสอบน้ำหนักและขนาด — ตรวจสอบน้ำหนักและขนาดที่แจ้งไว้เทียบกับสินค้าจริง เพราะน้ำหนักคิดค่าระวางของ Console ทั้งก้อนขึ้นอยู่กับความถูกต้องของทุกชิ้นในก้อนนั้น
• คัดกรองความเข้ากันได้ — ตรวจสอบว่าสินค้าที่จะรวมเข้าก้อนเดียวกันสามารถเดินทางร่วมกันได้ทั้งในทางกฎหมายและทางกายภาพ ซึ่งจะตัดสินค้าควบคุมหรือสินค้าที่เข้ากันไม่ได้บางประเภทออกไป
• สร้างและจองระวาง Console — บรรจุสินค้าเข้า Unit Load Device หรือตำแหน่งบรรทุกแบบ Bulk แล้วจองน้ำหนักรวมกับสายการบินด้วย Master Airway Bill ใบเดียว
• ออก House Airway Bill — มอบเอกสารขนส่งของตัวเองให้ผู้ส่งสินค้าแต่ละราย ซึ่งอ้างอิงเฉพาะสินค้าของรายนั้น แยกจาก Master Airway Bill ของสายการบิน
• ประสานการแยกสินค้า — จัดให้ตัวแทนปลายทาง ไม่ว่าจะเป็นสำนักงานพันธมิตรหรือสาขาของ Consolidator เอง เป็นผู้แยก Console ออกจากกันและปล่อยสินค้าของผู้ส่งแต่ละรายเป็นรายบุคคล

Consolidator ไม่จำเป็นต้องเป็นเจ้าของเครื่องบินเพื่อทำหน้าที่เหล่านี้ เพราะบทบาทหลักคือการประสานงานและรวมสินค้า ซึ่งมีโครงสร้างคล้ายกับที่ฟอร์เวิร์ดเดอร์ทางเรือรวมสินค้า LCL เข้าตู้คอนเทนเนอร์ร่วมกัน

ขั้นตอนการทำงานของการรวมสินค้าทางอากาศ

กระบวนการนี้เป็นลำดับที่ค่อนข้างตายตัว ไม่ว่าจะเป็น Consolidator รายใดดำเนินการ ผู้ส่งสินค้าจองระวางกับ Consolidator พร้อมแจ้งน้ำหนัก ขนาด และรายละเอียดปลายทางที่ถูกต้อง ก่อนถึงเวลาปิดรับสินค้าของเที่ยวบิน สินค้าจากผู้ส่งหลายรายจะมาถึงคลังต้นทางของ Consolidator ซึ่งจะมีการตรวจสอบ ชั่งน้ำหนัก และคัดกรองความเข้ากันได้กับสินค้าส่วนที่เหลือใน Console

จากนั้น Consolidator จะสร้าง Console ขึ้นจริง โดยรวมสินค้าที่เข้ากันได้เข้าด้วยกันและบรรจุลง Unit Load Device หรือตำแหน่งบรรทุกแบบ Bulk แล้วจองระวางกับสายการบินด้วย Master Airway Bill ใบเดียวที่ครอบคลุมน้ำหนักรวมทั้งหมดของ Console ผู้ส่งสินค้าแต่ละรายจะได้รับ House Airway Bill ของตัวเองจาก Consolidator ซึ่งแยกต่างหากจาก Master Airway Bill ดังกล่าว

จากนั้น Console จะเดินทางในฐานะสินค้าก้อนเดียว เมื่อถึงปลายทาง ตัวแทนปลายทาง ไม่ว่าจะเป็นสาขาของ Consolidator เองหรือพันธมิตร จะทำการแยกสินค้าออกจากกัน กลับไปเป็นชิปเมนต์รายบุคคล และปล่อยสินค้าแต่ละรายตาม House Airway Bill ของตัวเองให้กับผู้รับปลายทางหรือตัวแทนออกของของผู้รับ

Master Airway Bill กับ House Airway Bill ต่างกันอย่างไร

ความแตกต่างระหว่างเอกสารสองประเภทนี้คือแกนกลางเชิงโครงสร้างของการรวมสินค้าทางอากาศ และมีลักษณะคล้ายกับความแตกต่างระหว่าง Master B/L กับ House B/L ในการขนส่งทางเรือ Master Airway Bill (MAWB) ออกโดยสายการบินให้กับ Consolidator และครอบคลุม Console ทั้งก้อนในฐานะสินค้าเดียว ความสัมพันธ์ตามสัญญาของสายการบินจึงอยู่กับ Consolidator ไม่ใช่กับผู้ส่งสินค้ารายใดรายหนึ่งใน Console นั้น ส่วน House Airway Bill (HAWB) ออกโดย Consolidator ให้ผู้ส่งสินค้าแต่ละราย ครอบคลุมเฉพาะสินค้าของรายนั้น และเป็นเอกสารขนส่งจริงที่ผู้ส่งสินค้าใช้อ้างอิงเพื่อรับสินค้าที่ปลายทาง

โครงสร้างเอกสารสองชั้นนี้เองที่ทำให้การรวมสินค้าเป็นไปได้ในทางปฏิบัติ สายการบินต้องจัดการเพียงการจองและเอกสารเดียวสำหรับ Console ทั้งก้อน ขณะที่ผู้ส่งสินค้าแต่ละรายยังคงได้รับชิปเมนต์ที่ติดตามและปล่อยสินค้าแยกเป็นรายบุคคลได้ โครงสร้างนี้ยังกำหนดด้วยว่าความสัมพันธ์ตามสัญญาของผู้ส่งสินค้าวิ่งผ่านใคร ผู้ส่งสินค้าที่เจอปัญหาสินค้า ความล่าช้า หรือต้องการเคลม โดยทั่วไปจะดำเนินการผ่าน Consolidator ตามเงื่อนไขบน House Airway Bill ของตัวเอง ไม่ใช่ติดต่อสายการบินโดยตรงตาม Master Airway Bill เพราะผู้ส่งสินค้ามักไม่ใช่คู่สัญญาของเอกสารฉบับนั้น

Consolidation ช่วยลดต้นทุนได้อย่างไรจริง ๆ

โครงสร้างราคาระวางสินค้าทางอากาศของสายการบินถูกจัดเป็นช่วงน้ำหนัก โดยทั่วไปอัตราต่อกิโลกรัมจะคุ้มค่ามากขึ้นเมื่อน้ำหนักคิดค่าระวางของการจองเพิ่มขึ้นถึงระดับหนึ่ง ผู้ส่งสินค้ารายเดียวที่มีปริมาณไม่มากมักไม่สามารถเข้าเกณฑ์น้ำหนักที่คุ้มค่ากว่านั้นได้ด้วยตัวเอง เพราะสินค้าของตนเองไม่หนักพอ เมื่อ Consolidator นำสินค้าของผู้ส่งรายนั้นไปรวมกับสินค้าของผู้ส่งรายอื่นที่มีปลายทางใกล้เคียงกัน น้ำหนักรวมของ Console จึงอาจเข้าเกณฑ์ที่ไม่มีชิปเมนต์รายใดรายหนึ่งจะไปถึงได้เองเลย

Consolidator จะจอง Console ในเกณฑ์น้ำหนักที่ดีขึ้นนั้น แล้วคิดค่าบริการกับผู้ส่งสินค้าแต่ละรายตามน้ำหนักหรือปริมาตรของสินค้าตนเองในอัตราของ Consolidator เอง ซึ่งโดยทั่วไปต่ำกว่าที่ผู้ส่งสินค้าจะต้องจ่ายหากจองสินค้าล็อตเล็กโดยตรง ขณะเดียวกัน Consolidator ก็ยังมีส่วนต่างกำไรระหว่างค่าบริการที่เก็บจากผู้ส่งสินค้ากับค่าระวางที่จ่ายให้สายการบินสำหรับการจองรวม

การประหยัดต้นทุนไม่ใช่ประโยชน์เพียงอย่างเดียว แม้จะเป็นประเด็นหลักที่มักถูกพูดถึง การรวมสินค้ายังหมายความว่าผู้ส่งสินค้าไม่ต้องดูแลบัญชีกับสายการบินโดยตรง ไม่ต้องเจรจาระวางเองในช่วงที่พื้นที่จำกัด และไม่ต้องจัดการเอกสารกับสายการบินที่ออกแบบระบบมาสำหรับลูกค้าปริมาณมาก ไม่ใช่ผู้ส่งสินค้าล็อตเล็กเป็นครั้งคราว ประโยชน์ด้านการประสานงานเหล่านี้ตีเป็นตัวเลขได้ยากกว่าผลจากช่วงน้ำหนัก แต่ก็เป็นเหตุผลจริงที่ผู้ส่งสินค้ารายเล็กหรือไม่บ่อยเลือกใช้ Consolidator แม้ส่วนต่างต้นทุนโดยตรงในบางชิปเมนต์จะไม่มากนัก

เมื่อไหร่ Consolidation เหมาะสม และเมื่อไหร่ที่อาจไม่ใช่

การรวมสินค้ามีประโยชน์มากที่สุดสำหรับผู้ส่งสินค้าที่ปริมาณของตัวเองไม่เข้าเกณฑ์น้ำหนักที่คุ้มค่า ซึ่งมักเป็นผู้ส่งสินค้ารายเล็กหรือส่งไม่บ่อย หรือธุรกิจที่ปริมาณสินค้าบนเส้นทางหนึ่ง ๆ ไม่คงที่ในแต่ละครั้ง สำหรับผู้ส่งกลุ่มนี้ การจองแบบรวมของ Consolidator มักคุ้มค่ากว่าที่จะไปเจรจากับสายการบินเองตามลำพัง

เหตุผลในการจองตรงกับสายการบินนั้นแคบกว่า โดยทั่วไปเหมาะกับผู้ส่งสินค้าที่มีปริมาณสม่ำเสมอมากพอบนเส้นทางประจำจนเข้าเกณฑ์น้ำหนักที่คุ้มค่าได้ด้วยตัวเอง และมีทีมงานภายในที่พร้อมดูแลความสัมพันธ์กับสายการบิน เอกสาร และการจองโดยตรง แม้แต่ผู้ส่งสินค้ารายใหญ่บางครั้งก็ยังใช้ Consolidator สำหรับสินค้าล็อตเล็กหรือไม่สม่ำเสมอที่อยู่นอกเส้นทางหลักของตน เพราะการเปิดบัญชีตรงกับสายการบินสำหรับสินค้าที่ไม่บ่อยมักไม่คุ้มค่า

ข้อควรพิจารณาอีกอย่างก่อนเลือกใช้ Consolidation คือ เนื่องจาก Console เดินทางเป็นหน่วยเดียวภายใต้ Master Airway Bill ใบเดียว ปัญหาเอกสารหรือการถูกกักที่ศุลกากรของสินค้าผู้ส่งรายใดรายหนึ่ง ในบางกรณีอาจทำให้การปล่อยสินค้าส่วนที่เหลือใน Console ล่าช้าไปด้วยจนกว่าปัญหาจะได้รับการแก้ไข ซึ่งเป็นความเสี่ยงที่ไม่เกิดขึ้นหากชิปเมนต์เดินทางด้วย Master Airway Bill ของตัวเองโดยเฉพาะ

สิ่งที่ควรพิจารณาเมื่อเลือก Consolidator

มีข้อควรตรวจสอบเชิงปฏิบัติไม่กี่ข้อที่ช่วยแยก Consolidator ที่เหมาะกับความต้องการจริงของผู้ส่งสินค้าออกจากรายที่ไม่เหมาะ

• ความถี่ของเส้นทาง — Consolidator รายนี้จัดเที่ยว Console บนเส้นทางต้นทาง-ปลายทางที่ผู้ส่งสินค้าต้องการอย่างสม่ำเสมอ หรือเป็นครั้งคราวเท่านั้น
• ความเข้ากันได้ของสินค้า — สินค้าที่ Consolidator รายนี้รับส่งเป็นปกติเข้ากันได้กับประเภทสินค้าของผู้ส่งเองหรือไม่ รวมถึงข้อกำหนดการจัดการพิเศษต่าง ๆ
• แนวทางจัดการเอกสาร — Consolidator ตรวจสอบน้ำหนัก ขนาด และเอกสารอย่างรอบคอบเพียงใดก่อนสร้าง Console เพราะความผิดพลาดจุดนี้ส่งผลถึงทั้งกลุ่มได้
• การจัดการที่ปลายทาง — Consolidator มีตัวแทนหรือสาขาปลายทางที่น่าเชื่อถือสำหรับแยกสินค้าและปล่อยสินค้าหรือไม่ หรือต้องพึ่งบุคคลที่สามที่ไม่คุ้นเคย
• การสื่อสารเมื่อล่าช้า — มีกระบวนการแจ้งผู้ส่งสินค้าอย่างไรหาก Console ได้รับผลกระทบจากปัญหาเอกสารหรือศุลกากรของสินค้าผู้ส่งรายอื่น
• ความโปร่งใสของค่าบริการ — ใบเสนอราคาแยกค่าบริการของ Consolidator เองออกจากต้นทุนค่าระวางสายการบินที่แท้จริงอย่างชัดเจนหรือไม่

ไม่มีคำถามข้อใดที่มีคำตอบเดียวที่ถูกต้องสำหรับผู้ส่งสินค้าทุกราย Consolidator ที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับเส้นทาง ประเภทสินค้า และความถี่ในการส่งของแต่ละราย

ตัวอย่าง

สมมติผู้ส่งออกไทยรายเล็กส่งชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์น้ำหนักประมาณ 150 กิโลกรัมให้ลูกค้าต่างประเทศทุกสองสามสัปดาห์ หากจองระวางเพียงลำพัง น้ำหนักระดับนี้แทบไม่มีทางเข้าเกณฑ์ที่คุ้มค่ากับสายการบินใดเลย และผู้ส่งออกยังต้องดูแลบัญชีจองระวางกับสายการบินเองสำหรับปริมาณที่ไม่มากและไม่สม่ำเสมอ

แทนที่จะทำเช่นนั้น ผู้ส่งออกเลือกจองผ่าน Consolidator ที่จัดเที่ยว Console ประจำทุกสัปดาห์บนเส้นทางนั้น โดยรวมสินค้าจากผู้ส่งหลายรายที่มีปริมาณใกล้เคียงกัน Consolidator ออก House Airway Bill ให้ผู้ส่งออกครอบคลุมเฉพาะน้ำหนัก 150 กิโลกรัมของตน ขณะที่ถือ Master Airway Bill ใบเดียวกับสายการบินสำหรับน้ำหนักรวมของทุกรายใน Console สัปดาห์นั้น ซึ่งเข้าเกณฑ์น้ำหนักที่คุ้มค่ากว่าที่สินค้าของผู้ส่งรายใดรายหนึ่งจะไปถึงได้เอง

ที่ปลายทาง ตัวแทนท้องถิ่นของ Consolidator จะแยกสินค้าออกจากกัน และปล่อยสินค้าของผู้ส่งออกตาม House Airway Bill ให้กับตัวแทนออกของที่ผู้รับปลายทางกำหนดไว้ หากผู้ส่งรายอื่นใน Console เดียวกันมีปัญหาเอกสารไม่ตรงกันจนสินค้าส่วนของตนถูกกักที่ศุลกากร สินค้าของผู้ส่งออกเองอาจได้รับผลกระทบไปด้วย ขึ้นอยู่กับวิธีจัดการการกักสินค้านั้น จนกว่าปัญหาแยกส่วนนั้นจะคลี่คลาย ซึ่งเป็นข้อแลกเปลี่ยนที่มาพร้อมกับการใช้การจองร่วมกัน แทนที่จะเป็นการจองเฉพาะของตัวเองทั้งหมด